خانواده مهلب در خدمت امويان رنج بسيار برده بودند ، مهلب و فرزندانش در جنگ از ارقه بسيار كوشيدند و نيز در جنگ با مردم خراسان و خزر و ترك زحمت فراوان كشيدند .
بعد از مهلب فرزندانش در فضل و بزرگى كم از او نبودند و نفوذ و اعتبارشان در دولت اموى مانند برمكيان در دولت عباسى بود ، خانواده مهلب تكيهگاه طوايف يمنى بودند از اينرو در فتنه يزيد بن مهلب يمنيان به دو پيوستند ، نابود كردن خانواده مهلب آتش كينه و تعصب را در دل يمنيان فروزان كرد چنان كه براى دولت اموى مايه خطر شدند و بقاى آن را تهديد ميكردند ، بدبختانه خليفه نيز در اين تعصب دخالت كرد و اوضاع ديرين كه جنگ مرج راهط يكى از مظاهر آن بود تجديد شد ، خلفاى اموى آتش اختلاف قبايل يمنى و مضرى را دامن ميزدند و گاهى به قيسيان و زمانى بيمنيان مىپيوستند .
طبيعى بود كه بعد از كشته شدن مهلب يزيد بن عبد الملك از قيسيان طرفدارى كند بدين جهت برادر خويش را كه فتنهء يزيد بن مهلب را خاموش كرده بود بر ولايت مشرق گماشت و سپس عمرو بن هبيره را كه از قيسيان بود بجاى او نهاد و نفوذ قبيلهء قيس كه عربهاى مضرى بودند در دولت اموى فزونى گرفت و قبايل يمنى ضعيف شدند و كارى به دست آنها نبود .
وقتى يزيد بمرد و هشام بن عبد الملك بخلافت رسيد متوجه شد كه كار قيسيان بالا گرفته و بيش از آنچه بايد نفوذ يافتهاند و از نفوذشان بر دولت اموى بيمناك شد و بسوى يمنيان متمايل شد تا توازن ميان دو گروه قيسى و يمنى برقرار گردد ، عاملان مضرى را معزول كرد و بجاى آنها از يمنيان انتخاب كرد خالد بن عبد الله را بفرمانروائى عراق گماشت و برادر وى اسد را بفرمانروائى خراسان فرستاد ، نفوذ و قوت يمنيان كه پس از كشته شدن يزيد بن مهلب سستى گرفته بود تجديد شد و نفوذ مضريان نقصان يافت ، خالد و اسد از طايفه خويش طرفدارى ميكردند و از مضريان انتقام مىكشيدند .
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 426
مساهمون: حسن ابراهيم حسن
ص٤٢٦