نخستين اين مذهب است .
ارتباط شيعه و معتزله نشان ديگر نيز دارد شيعه گويد : كه امام منتظر براى انتشار عدل و توحيد ظهور مىكند . معتزله نيز همين عقيده را دارند زيديه بيشتر از شيعيان دوازده امامى با معتزله شباهت دارند زيرا گذشته از اين در بسيارى مسائل ديگر با معتزله توافق دارند ، آثار اعتزال هماكنون در نوشتههاى شيعه آشكار است و خطاست اگر گمان كنيم مذهب معتزله از ميان رفته و اثرى از آن بجا نيست .
همانندى شيعه و معتزله چنانست كه مورخان را نيز باشتباه انداخته و نتوانستهاند كتابهاى شيعه و معتزله را درباره توحيد از هم مشخص كنند . كتابهائى هست كه از توحيد سخن مىكند و نيز كتابهاى هست كه از عدل سخن دارد . كتابهاى شيعه بجز اين از امامت و عصمت امام نيز سخن دارد و تنها به اين وسيله مورخان مىتوانند كتابهاى شيعه را از كتابهاى معتزله امتياز كنند .
بايد بگوئيم كه نظام ، كه يكى از بزرگان معتزله بود در موضوع امامت و عصمت امام با عقايد شيعه موافقت داشت . نكتهء قابل توجه آنكه بيشتر دلايل شيعيان دربارهء امامت بر بنياد اعتزال تكيه دارد . گفتهء شيعيان كه وجود امام لازم است و بايد از خطا معصوم باشد با گفتار معتزله كه چون خدا حكيم و عادل است فرستادن رسولان بر او واجب است ، موافقت دارد . زيرا شيعيان نيز ميگويند كه ميبايد خدا در هر عصرى پيشوا و راهنمائى براى مردم بفرستد كه از خطا معصوم باشد از اينجا ميتوان دريافت كه شيعه مبادى اصلى خويش را بر بنياد نظريات معتزله استوار مىكنند . "
ارتباط معتزله با خوارج
معتزله با خوارج از اين جهت اتفاق دارند كه مىگويند انتخاب امام از قريش و غير قريش جايز است و نيز مىگويند كه انتخاب امام ضرورى نيست ، چنان كه اين