اصلاحات عمر - بن عبد العزيز
به روزگار عمر اصلاحاتى شد كه بيشتر به نفع اسلام بود و براى بيت المال سودى نداشت . از جمله اين كه جزيه را از ذميان مسلمان شده برداشت و ماليات عموم مسلمانان و مخصوصا ايرانيانرا تخفيف داد . بسبب اين روش درآمد بيت المال كم شد اما شمار كسانى كه باسلام ميگرويدند فزونى گرفت ، براى جلوگيرى از نقصان درآمد بيت المال بعضى از ولايتداران مقرر داشتند كه هر كس از اهل ذمه مسلمان شود باينشرط از او جزيه گرفته نشود كه ختنه شده باشد و چيزى از قرآنرا حفظ داشته باشد ، اما اين شرط سودى نداشت . لازم بود يا رسم ديرين دريافت جزيه تجديد شود يا مسلمانان از ثمره فتوح خود چشم بپوشند . ولى چون عمر از نتيجه روش خويش اطمينان داشت از آن دست برنداشت .
وقتى درآمد جزيه نقصان يافت بعضى از ولايتداران تقاضا كردند مانند سابق از ذميانيكه مسلمان ميشدند جزيه گرفته شود اما عمر از شدت ايمان و علاقهاى كه به مسلمان شدن كسان داشت اين را نپذيرفت ، ولايتدار مصر نامهاى به دو نوشت و شكايت كرد كه اسلام به درآمد جزيه ضرر زده است و اجازه خواست از ذميان نو مسلمان جزيه گرفته شود . عمر به پاسخ او نوشت : " خدا راى تو را زشت بدارد از كسانى كه مسلمان ميشوند جزيه مگير .
خداوند پيغمبر خود را براى هدايت فرستاده نه براى جزيه گرفتن . عمر بدبختتر از آن است كه همه مردم بدست او اسلام آرند " .
عجب نيست اگر بعد از ظهور دولت عباسى كه گور خليفگان اموى را نبش ميكردند به گور عمر بن عبد العزيز دست نزدند . مسعودى متوفى بسال 346 هجرى نقل مىكند كه به روزگار وى گور عمر محترم بوده و مردم بسيار بدانجا ميرفتهاند .