" ظاهر عقيده سبئيه مبنى بر عقيده قديم است كه ميگويد خدا در جسم حلول مىكند . " اين مذهب با مذهب كيسانيه كه در آغاز به پيشوائى مختار در كوفه پديد آمد اختلاف دارد . كيسانيه اساسا معتقد به امامت محمد بن حنفيه هستند و درباره امام غلو ميكنند . بعقيده آنها محمد بن حنفيه امام است و به همه علوم احاطه دارد زيرا دو برادر وى حسن و حسين اسرار علوم و علم تأويل و باطن را به دو سپردهاند . چون كيسانيه معتقدند كه تاويل مسائل شريعت از امتيازات امام است طبعا عقيده دارند كه اطاعت وى واجب است زيرا اطاعت امام اطاعت از قانون الهى است و همين قضيه آنها را از شيعيان معتدل ممتاز مىكند .
" كيسانيه به بدا نيز معتقدند ، يعنى خداوند متعال هر چه را بخواهد تغيير ميدهد .
بتناسخ ارواح نيز معتقدند . ميگويند كه روح بهنگام جدائى از جسد به جسد ديگر منتقل مىشود ، برجعت نيز معتقدند ، ميگويند محمد بن حنيفه دوباره به دنيا بازميگردد بامامت على و حسن و حسين و محمد بن حنفيه معتقدند ولى در اين قسمت اختلاف دارند كه آيا محمد بن حنفيه امامت را مستقيما از على به ارث برده يا اين مقام بوسيلهء حسن و حسين به دو رسيده است ، نوبختى در كتاب فرق الشيعه مىگويد : فرقهاى بامامت محمد بن - حنفيه قائلند زيرا در جنگ بصره پرچم على بدست او بود و بدست حسن و حسين نبود مختار مدعى بود كه محمد بن حنفيه به او دستور داده كه كسان را بامامت او دعوت كند زيرا او بعد از پدرش امام است ، مختار ميگفت كه محمد بن حنفيه وصى على بن ابيطالب است و او عامل ابن حنفيه است . بسيارى از كيسانيه مرگ محمد بن حنفيه را انكار ميكنند و اعتقاد دارند كه وى در كوه رضوى كه تا مدينه هفت روز راه است اقامت دارد و از اين محل رجعت مىكند ، كثير عزه و سيد حميرى در اين باب اشعار بسيار سرودهاند تا آنجا كه اين گونه شعر بنام شعر كيسانى معروف شده است . "
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 361
مساهمون: حسن ابراهيم حسن
ص٣٦١