بخش چهارم لحن ( غلط خوانى ) و اقسام آن
فصل اوّل - معناى لحن در لغت
لحن در لغت در معانى مختلفى به كار رفته است .
گاهى به معناى « زبان و لغت » استعمال شده است و از اين نمونه است : « لحن الرّجل بلحنه ؛ يعنى آن مرد با زبان خودش گفتگو كرد » ، و « لحنت أنا له الحن لحنا ؛ يعنى به او چيزى گفتم كه او فهميد ، در حالى كه ديگران نفهميدند » ، و « لحنه عنّى يلحنه لحنا ؛ يعنى آن را فهميد » . و « الحنته أنا إيّاه إلحانا ؛ يعنى من آن چيز را به زبان خودش به او فهماندم » .
معناى ديگر « لحن » زيركى است ؛ مانند « رجل لحن ؛ يعنى مرد زيرك » ، و « لحن يلحن » هنگامى گفته مىشود كه گفتار از صورت اصلىاش باز گردد . به همين معناست وقتى گفته مىشود : « عرفت ذلك فى لحن قوله ؛ يعنى آن چه فهميده مىشد از كلام او » . از اين قبيل است فرمودهء پروردگار :
وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ
« 1 » ( محمّد ، آيه 30 ) ، بعد از نزول اين آيه هنگامى كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله گفتار منافقان را مىشنيد آنها را مىشناخت و با انحرافى كه در كلامشان هويدا بود بر نفاقشان استدلال مىكرد « 2 » . در اين كلام رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله نيز « لحن » به معناى زيركى است :
« لعلّ بعضكم ألحن فى
هامش
( 1 ) . و مىتوانى آنها را از طرز گفتارشان بشناسى . م .
( 2 ) . تفسير طبرى ، ج 26 ، ص 38 و تفسير قرطبى ، ج 13 ، ص 252 .