ساكن و تنوين قبل از حرف باء است به ميم خالص ، در حالى كه اثرى از آنها باقى نماند . اصطلاح قلب در بعضى از موارد احكام تسهيل نيز به كار مىرود .
تسهيل : تغييرى كه بر همزه وارد مىشود تسهيل نام دارد « 1 » . تسهيل چهار نوع است : بين بين ، بدل ، حذف و تخفيف .
بين بين : تلفظ حرف ، بين همزه و حرف مدّ است .
بدل : جاى گزين كردن ( ا ، ى ، و ) به جاى همزه و عوض آن است .
حذف : عبارت است از حذف همزه ، به طورى كه چيزى از آن باقى نماند .
تخفيف : به معناى تسهيل يا به معناى حذف صله از « ها » است . معناى ديگر تخفيف جدا كردن حرف مشددى است كه به جاى دو حرف مثل هم است تا تلفظ هر كدام از آنها سبك و بدون فشار باشد ، در حالى كه در رسم الخط ، عارى از علامت تشديد است .
تشديد : ضدّ تخفيف است . پس تشديد تلفظ حرفى است كه بايد در موضع آن نرمى و روانى ايجاد كرد . بنابراين ، حرف مشدّد به سبب مضاعف بودن اصل آن درج مىشود در حالى كه شديدا از هم جداست .
تثقيل : دادن صله به « هاء » است .
تتميم : تثقيلى است كه فقط در صلههاى ميمى استفاده مىشود .
نقل : عبارت است از حكمى كه هنگام [ اجراى قاعدهء ] حذف ، به عنوان يكى از اقسام تسهيل به كار مىرود . همچنين عبارت است از برداشتن علامت حرف قبل از همزه ، و قرار دادن حركت همزه به جاى آن . اين عمل در حالت وقف و وصل انجام مىشود .
تحقيق : تلفظ كامل همزه يا دو همزه « 2 » است در حالى كه از مخرج خود و با تمام صفاتش تلفظ شود ( بر عكس تسهيل ) .
هامش
( 1 ) . ر . ك : التيسير ، ص 31 ، 32 و الكشف ، ج 1 ، ص 77 به بعد .
( 2 ) . در « مقدمة ابو أصبغ » آمده : « يا همزهها » .