بخش سوم اصول و قواعد قرائت ( بنابر اختلاف قرائات
« 1 » اصول قرائت عبارت است از : تسميه ، بسمله ، مدّ ، لين ، مطّ ، قصر ، اعتبار ، تمكين ، اشباع ، ادغام ، اظهار ، بيان ، اخفا ، قلب ، تسهيل « 2 » ، تخفيف ، تشديد ، تثقيل ، تتميم ، نقل ، تحقيق ، فتح ، فغر ، ارسال ، اماله ، بطح ، اضجاع ، تغليظ « 3 » ، ترقيق ، روم ، اشمام و اختلاس .
بسمله : قول قارى است هنگامى كه بگويد : « بسم اللّه الرّحمن الرّحيم » . بسمله اسم مركّب است . وقتى گفته مىشود : « بسمل الرّجل بسملة » ؛ يعنى آن مرد بسم اللّه گويان است . مانند اين كه مىگويند : « حوقل الرّجل » ، هنگامى كه كسى « لا حول و لا قوّة الّا
هامش
( 1 ) . اين عنوان از ابو أصبغ عبد العزيز بن على ، معروف به ابن طحّان ( متوفاى 560 ( ه . ق ) در حلب سوريه ) است . ر . ك : غاية النّهاية ، ج 1 ، ص 395 . ابو اصبغ در اصول قرائت مقدمهاى دارد با عنوان « مرشد القارى الى تحقيق معالم المقارى » ؛ نسخهء خطى آن در كتاب خانه چستر بيتى با شمارهء 3925 ق 132 - 136 موجود است . ابن جزرى اين باب را از او نقل كرده و در غاية النهاية ، ج 1 ، ص 395 به آن چنين اشاره كرده است : « و او ابو أصبغ است كه در باب اصول قرائت در كتاب « التمهيد » از او ياد كردهام » .
ابو أصبغ در ص 132 ب مىگويد : « اصول و قواعد قرائت بنا به اختلاف قرائات ، كه منشأ آن انواع روايات است بيست اصل است كه قرائت و اداى الفاظ اين اصول را تحكيم و تحقّق بخشيده است . » و سپس اين اصول را ذكر كرده است .
( 2 ) . در نسخهء « ط » آمده است ( تسهيل ، بين بين ، بدل و حذف . . . ) ، اين عبارت فقط در نسخهء « ط » آمده و در كتاب ابو اصبغ نيز موجود نيست .
( 3 ) . ابو اصبغ « تفخيم » را اضافه كرده است .