13 . سورهء « علق » ، سه موضع :
ما لَمْ يَعْلَمْ . كَلَّا
« 1 » ( آيهء 5 و 6 ) ؛
يَرى . كَلَّا
« 2 » ( آيهء 14 و 15 ) و
الزَّبانِيَةَ . كَلَّا
« 3 » ( آيهء 18 و 19 ) ، در سه موضع ياد شده وقف بر كلّا جايز نيست ، امّا ابتدا از آنها ، به معناى « ألا » و « حقّا » جايز است ، به جز موضع اوّل كه فقط به معناى « ألا » جايز است . « 4 »
14 . سورهء « تكاثر » سه موضع :
الْمَقابِرَ . كَلَّا
( آيهء 2 و 3 ) ،
تَعْلَمُونَ . ثُمَّ كَلَّا
( آيهء 3 و 4 ) و
تَعْلَمُونَ . كَلَّا
( آيهء 4 و 5 ) . در اين سه موضع بر كلّا نبايد وقف شود ، ولى ابتدا از آن جايز است . « 5 »
15 . سورهء « همزه » :
أَخْلَدَهُ . كَلَّا
« 6 » ( آيهء 3 و 4 ) . وقف بر كلّا وقف تام است ، و گفتهاند : وقف كافى است ، براى اين كه معناى كلّا در اين جا « نه چنين است » مىباشد .
پس كلّا به معنى ردّ است ؛ يعنى دارايى او زندگى ابدى نمىبخشد . ابتدا از كلّا به دو معناى ( ألا و حقّا ) جايز است « 7 »
هامش
( 1 )عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ . كَلَّا إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى.
( 2 )أَ لَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرى . كَلَّا لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ لَنَسْفَعاً بِالنَّاصِيَةِ؛ مگر ندانسته كه خدا مىبيند ؟ زنهار ، اگر باز نايستد ، موى پيشانى [ او ] را سخت بگيريم .
( 3 )سَنَدْعُ الزَّبانِيَةَ . كَلَّا لا تُطِعْهُ وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ؛ به زودى آتش بانان را فرا خوانيم . زنهار ! فرمانش مبر ، و سجده كن ، و خود را [ به خدا ] نزديك گردان » .
( 4 ) براى اين كه بعد از « كلّا » ، « انّ » مكسور است ، پس كلّا به معناى « حقّا » نيست ( ابن رستم ، ص 29 ؛ ابن فارس ، ص 49 ؛ نحاس ، ص 781 و مكّى ، ص 60 - 63 ) .
( 5 ) آيات 1 - 5 سورهء تكاثر :أَلْهاكُمُ التَّكاثُرُ . حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقابِرَ . كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ . ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ . كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ؛ تفاخر به بيشتر داشتن ، شما را غافل داشت . تا كارتان [ و پايتان ] به گورستان رسيد . نه چنين است ، زودا كه بدانيد . باز هم نه چنين است ، زودا كه بدانيد . هرگز چنين نيست ، اگر علم اليقين داشتيد ! » . ( ابن رستم ، ص 30 ؛ ابن فارس ، ص 50 ؛ نحاس ، ص 783 و مكّى ، ص 63 - 66 ) .
( 6 )يَحْسَبُ أَنَّ مالَهُ أَخْلَدَهُ . كَلَّا لَيُنْبَذَنَّ فِي الْحُطَمَةِ؛ پندارد كه مالش او را جاويد كرده . نه چنين است ! قطعا در آتش خرد كننده ، فرو افكنده خواهد شد » .
( 7 ) ابن رستم ، ص 30 ؛ ابن فارس ، ص 46 ؛ نحاس ، ص 784 ؛ مكّى ، ص 66 و سخاوى ، ص 216 .