فصل چهارم - وقف « قبيح »
وقفى است كه اگر معنا را تغيير دهد يا ناقص كند ، وقف عمدى بر آن جايز نيست ؛ « 1 » مانند وقف بر « باسم » كه معناى مفيدى ندارد ، يا مانند وقف در اين موارد :
فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ
« 2 » ؛
إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي
« 3 » ؛
إِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحْيِي
« 4 » ؛
إِنْ كانَتْ واحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ وَ لِأَبَوَيْهِ
« 5 » ؛
إِنَّما يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ وَ الْمَوْتى
« 6 » ،
ما مِنْ إِلهٍ
« 7 » ؛ و [ الا إله ] « 8 » و
أَصْحابُ النَّارِ الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ
« 9 » و مانند اينها . بنابراين ، لازم است
هامش
در زمينهء اعراب اين آيات و وقف بر آنها ر . ك : مشكل إعراب القرآن ، ج 1 ، ص 17 - 19 ؛ اعراب القران للعكبرى ، ج 1 ، ص 10 - 14 ؛ ابن انبارى ، ص 490 ؛ نحاس ، ص 113 ؛ دانى ، ص 14 و سخاوى ، ص 203 .
( 1 ) سخاوى در ص 202 ب مىگويد : « وقف قبيح » وقفى است كه مفهوم كلام از آن فهميده نمىشود ، يا به جز چيزى كه اراده شده فهميده مىشود ( ر . ك : دانى ، ص 14 ) .
( 2 ) آيهء 4 و 5 سورهء ماعون :فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ . الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ.
أشمونى ، ص 435 مىنويسد : وقف بر « المصلّين » قبيح است ؛ زيرا معنايى غير از آن چه خدا اراده كرده است ، تصوّر مىشود ؛ يعنى تهديد شديد با كلمه « ويل » براى نمازگزاران مطيع و سركش . در حالى كه توصيف نمازگزارانى كه تهديد شدهاند در آيات بعد آمده است .
( 3 ) مائده ، آيه 51 :إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ .( 4 ) بقره ، آيهء 26 :إِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا ما بَعُوضَةً فَما فَوْقَها . . .؛ خداى را از اين كه به پشهاى - يا فروتر [ يا فراتر ] از آن - مثل زند ، شرم نيايد » .
( 5 ) نساء ، آيهء 11 :وَ إِنْ كانَتْ واحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ وَ لِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ واحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِنْ كانَ لَهُ وَلَدٌ . . .؛ و اگر [ دخترى كه ارث مىبرد ] يكى باشد ، نيمى از ميراث از آن اوست ؛ و براى هر يك از پدر و مادر وى ( متوفّا ) 6 / 1 از ما ترك [ مقرّر شده ] است ، اين در صورتى است كه [ متوفّا ] فرزندى داشته باشد . . . » .
( 6 ) انعام ، آيهء 36 :إِنَّما يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ وَ الْمَوْتى يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ ثُمَّ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ؛ تنها كسانى [ دعوت تو را ] اجابت مىكنند كه گوش شنوا دارند ، و [ امّا ] مردگان را خداوند [ در قيامت ] بر خواهد انگيخت ؛ سپس به سوى او باز گردانيده مىشوند » .
( 7 ) آل عمران ، آيهء 62 :إِنَّ هذا لَهُوَ الْقَصَصُ الْحَقُّ وَ ما مِنْ إِلهٍ إِلَّا اللَّهُ وَ إِنَّ اللَّهَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ.
( 8 ) بقره ، آيهء 163 :وَ إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحِيمُ. عبارت داخل قلاب از نسخهء « س » افتاده است .
( 9 ) غافر ، آيهء 6 و 7 :وَ كَذلِكَ حَقَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّهُمْ أَصْحابُ النَّارِ . الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا . . .؛ و بدين سان فرمان پروردگارت دربارهء كسانى كه كفر ورزيده بودند ، به حقيقت پيوست كه ايشان همدمان آتش خواهند بود . كسانى كه عرش [ خدا ] را حمل مىكنند ، و آنها كه پيرامون آنند ، به سپاس پروردگارشان تسبيح مىگويند و به او ايمان دارند و براى كسانى كه گرويدهاند طلب آمرزش مىكنند » .