گفتهاند : اين خبر دليلى بر جواز وقف « حسن » در فواصل ( انتهاى ) آيات است ؛ زيرا محل وقفهاى ياد شده از نظر لفظ و معنا با ما قبل و ما بعدش ارتباط دارد . اين قسم از وقف ، پسنديده است ، ولى ابتدا به ما بعد آن خوب نيست ، مگر اين كه در رؤوس آيات باشد ، و اين « سنّت » است .
يحيى بن مبارك از ابو عمرو بن علاء حكايت كرده است ، كه در رأس آيات وقف مىكرد و مىگفت : اين براى من دوست داشتنىتر است « 1 » وقف حسن ، هنگامى كه در رأس آيات نباشد ، مانند « الحمد للّه » كلام مفيدى است ، ولى عبارت « ربّ العالمين » بىنياز از عبارت اوّل نيست . « 2 » .
احتمال دارد وقف بر موضعى به معنايى ، وقف تام باشد و به معناى ديگر كافى بوده و يا وقف حسن باشد ؛ مثل قول پروردگار در
هُدىً لِلْمُتَّقِينَ
ممكن است وقف تام باشد ، اگر
الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ
مبتدا بوده و خبرش
أُولئِكَ عَلى هُدىً مِنْ رَبِّهِمْ
باشد . و ممكن است وقف كافى باشد ، اگر
الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ
به معناى ( هم الذين ) باشد ، و يا با تقدير گرفتن ( أعنى الذين ) آن را منصوب فرض كرد .
و مىتواند وقف حسن باشد ، در صورتى كه « الّذين » صفت براى « المتّقين » قرار گيرد . « 3 »
هامش
« ملك » است .
قسطلانى در لطايف الاشارات . ص 253 حديث را همراه حاشيهء ترمذى و اعتراض « تربشتى » نقل كرده است كه : اين روايت ، اهل بلاغت را راضى نمىكند و مخالف فصاحت رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله در وقف و ابتد است .
( 1 ) دانى ، ص 8 و سخاوى ، ص 203 .
( 2 ) دانى ، ص 7 و ابن انبارى در ص 474 مىگويد : وقف بر « الحمد للّه » حسن است ، ولى تام نيست .
همچنين ر . ك : نحاس ، ص 108 .
( 3 ) بقره ، آيهء 1 - 5 : « الم ، ذلك الكتاب لا ريب فيه هدى للمتقين . الّذين يؤمنون بالغيب و يقيمون الصّلوة و ممّا رزقناهم ينفقون . و الّذين يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك و بالاخرة هم يوقنون . اولئك على هدى من ربّهم و أولئك هم المفلحون » .