به نظر كسانى كه آن را با عبارت ما قبلش در ارتباط بدانند كه خطاب به اهل مكه است ، وقف بر آن كافى است ، و پس از آن به
بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ
ابتدا مىشود .
البته به وصل خواندن آن بهتر است . « 1 »
فصل سوم - وقف « حسن »
وقف بر موضعى است كه وقف بر آن نيكو است ؛ زيرا در آن موضع ، كلام پسنديده و مفيد است . ولى ابتدا از ما بعد آن پسنديده نيست ، زيرا از نظر لفظ و معنا به ما قبل تعلق دارد . « 2 »
شيخ ابو حفص عمر بن حسن بن اميلة المزّى « 3 » از راويان حديث نقل كرده است كه امّ سلمه گفت : رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله قرائتش را تقطيع كرده ، مىفرمود :
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ
سپس وقف مىكردند ؛
الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
باز وقف مىكردند . . . « 4 »
هامش
عَلَيْهِ وَ أَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْها . . .؛ آن گاه كه آنان در غار [ ثور ] بودند ، وقتى به همراه خود مىگفت : « اندوه مدار كه خدا با ماست » پس خدا آرامش خود را بر او فرو فرستاد و او را با سپاهيانى كه آنها را نمىديدند تأييد كرد . . . » . ( طبرى ، ج 10 ، ص 96 ؛ قرطبى ، ج 8 ، ص 148 ؛ بحر المحيط ، ج 5 ، ص 43 ؛ فتح القدير ، ج 2 ، ص 362 و زكريا و أشمونى ، ص 165 ) .
( 1 ) آيهء 128 ، سوره توبه :لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ؛ قطعا براى شما پيامبرى از خود شما آمد كه بر او دشوار است كه شما در رنج بيفتيد ، به [ هدايت ] شما حريص ، و نسبت به مؤمنان ، دلسوز و مهربان است » . ( ابن انبارى ، ص 701 ؛ نحاس ، ص 371 ؛ دانى ، ص 73 ؛ زكريا و أشمونى ، ص 172 و بحر المحيط ، ج 5 ، ص 118 ) .
( 2 ) دانى ، ص 8 و سخاوى ، ص 203 .
( 3 ) مزّى يكى از اساتيد مؤلف است كه در سال 778 ( ه ق ) وفات يافته است . مؤلف از قول او مطالب زيادى از استاد او ، ابن البخارى نقل كرده است . براى زندگىنامهء اين دو ر . ك : غاية النّهاية ، ج 1 ، ص 590 ، 520 .
( 4 ) حديث در سنن أبى داود ، ج 4 ، ص 37 ؛ سنن ترمذى ، ج 4 ، ص 257 آمده است و در اين دو كتاب اضافه شده است ( و مىخوانده است :مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ. ترمذى در مورد حديث گفته است : خبر شگفت آورى است ؛ زيرا اسناد خبر ، متصل نيست ) اعتراض ترمذى به خبر به دليل روايت