فصل دوم - وقف « كافى »
وقف بر موضعى است كه از نظر لفظى از ما بعدش جداست ، ولى در معنا ، ( بنا به وجهى ) ، به ما بعدش تعلّق دارد . « 1 » ابن مسعود نقل مىكند كه : رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله به من فرمود : برايم قرآن بخوان . گفتم : بر تو قرآن بخوانم در حالى كه قرآن بر تو نازل شده است ؟ رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله فرمود : من دوست دارم كه قرآن را از ديگران بشنوم . ابن مسعود گفت : شروع به خواندن سورهء نساء نمودم تا به اين جا رسيدم :
فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً
( نساء ، آيه 41 ) . ناگاه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله كه چشمانش پر از اشك بود به من فرمود : تو را كافى است . « 2 » ابو عمرو دانى مىگويد : اين خبر دليلى بر جواز وقف بر وقف كافى است ؛ چون در « شهيدا » جمله تمام و تام نيست ، بلكه از نظر معنا متعلق به ما بعد است ؛ زيرا تقدير آيه چنين است : فكيف يكون حالهم اذا كان هذا :
يَوْمَئِذٍ يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا
( نساء ، آيهء 42 ) . بنابراين ، آن چه در ما بعد است متعلق به ما قبل است و جمله در « حديثا » تمام است ؛ « 3 » زيرا داستان ، اين جا پايان
هامش
ص 212 ؛ سخاوى ، ص 205 ب ، طبرى ، ج 3 ، ص 122 ، تفسير قرطبى ، ج 4 ، ص 16 و بحر المحيط ، ج 2 ، ص 384 .
( 1 ) سخاوى در ص 203 : اين نوع از وقف را وقف صالح ، مفهوم و جايز نيز ناميده است .
( 2 ) صحيح بخارى ، ج 6 ، ص 113 ، 114 ؛ صحيح مسلم ، ج 1 ، ص 551 ؛ ترمذى ، ج 4 ، ص 304 و ابى داود ، ج 3 ، ص 324 .
( 3 ) آيات 41 و 42 نساء :فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً . يَوْمَئِذٍ يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ عَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوَّى بِهِمُ الْأَرْضُ وَ لا يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثاً؛ پس چگونه است [ حالشان ] آن گاه كه از هر امّتى گواهى آوريم ، و تو را بر آنان گواه آوريم ؟ آن روز ، كسانى كه كفر ورزيدهاند ، و از پيامبر [ خدا ] نافرمانى كردهاند ، آرزو مىكنند كه اى كاش با خاك يكسان مىشدند . و از خدا هيچ سخنى را نمىتوانند پوشيده نگاه دارند » .
نحاس در ص 250 مىنويسد : « شهيدا » وقف كافى ناتمام است ، چون تقدير اين است : حال آنان چگونه است هنگامى كه :يَوْمَئِذٍ يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا. بنابراين ، دروَ لا يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثاًجمله تمام است . ابن انبارى در ص 598 مىگويد : « شهيدا » وقف حسن غير تام است و « حديثا » تام است ( ر . ك : ابو عمرو دانى ، ص 6 ) .