و جديد است ، وقف تام است . نافع ، كسائى ، يعقوب ، فرّاء ، اخفش ، ابو حاتم ، ابن كيسان ، ابن اسحاق ، طبرى ، احمد بن موسى اللؤلؤى ، ابو عبيد قاسم بن سلام ، محمّد بن عيسى اصبهانى « 1 » ، ابن انبارى ، ابو القاسم عباس بن فضل اين محل را براى وقف برگزيدهاند .
اين ظاهر معنايى است كه تفسير آيه اقتضا مىكند و اين معنا را مالك بن انس و ديگران برگزيدهاند .
وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ
« 2 » ؛ يعنى تسليم هستند و آن را تصديق مىكنند ، اين قول از ابن عباس ، عايشه و ابن مسعود است . عروة بن زبير گفته است :
راسخان در علم ، تأويل قرآن را نمىدانند ، ولى مىگويند : آمنّا به كلّ من عند ربّنا .
بيشتر مفسران اين قول را انتخاب كردهاند .
مفسّران ديگر گفتهاند : نبايد در « إلّا اللّه » وقف نمود ؛ زيرا
وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ
معطوف عليه است . ابو عمرو بن حاجب « 3 » وعدهاى ديگر اين قول را اختيار كردهاند . طبق نظر اينان ، اين آيه از آيات « متشابه » است و احتمال معنايى غير از ظاهر آيه دارد . شيخ ابو عبد اللّه مدينى مىگويد ، « 4 » اقوال اين دسته از مفسران بيش از سى قول است . « 5 »
هامش
( 1 ) در نسخهء « ط » « أجهانى » آمده و صحيح آن همان است كه در نسخههاى « س و د » است ، در زمينهء شرح حال او ر . ك : ج 2 ، ص 223 . غاية النّهاية .
( 2 )وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا؛ با آن كه تأويلش را جز خدا و ريشهداران در دانش كسى نمىداند ، [ آنان كه ] مىگويند : « ما بدان ايمان آورديم ، همه [ چه محكم و چه متشابه ] از جانب پروردگار ماست » .
( 3 ) عثمان بن عمر ، معروف به ابن حاجب ، نحوى معروف و استاد قرائت بوده است . مؤلف كتاب الكافيه و الشّافيه . در سال 646 ( ه ق ) وفات يافته است ( غاية النهايه ، ج 1 ، ص 508 و بغية الوعاة ، ج 2 ، ص 134 ) .
( 4 ) در نسخهء « ط » « مرتضى » نوشته شده است . در زمينهء شرح حال ابو عبد اللّه مدينى ر . ك : غاية النهايه ، ج 2 ، ص 241 .
( 5 ) در مورد نظريات علما در تفسير آيه و احكام وقف بر آن ، ر . ك : ابن انبارى ، ص 565 ؛ نحاس ؛