افزون كن [ پس از آن ، جبرئيل گفت : اى پيامبر بر دو قرائت بخوان ، باز ميكائيل گفت ] « 1 » آن را افزون كن ، تا به هفت قرائت رسيد ، همهء آنها قانع كننده و كافى است مادامى كه آيهء عذابى به آيهء رحمت ختم نشده باشد ، يا آيهء رحمت با آيهء عذاب پايان نيافته باشد و در روايت ديگرى آمده است : مادام كه آيهء رحمت به عذاب ختم نشده باشد يا آيهء عذاب به مغفرت پايان نيافته باشد « 2 » .
ابو عمرو مىگويد : اين تعليم وقف « 3 » از جانب رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله است كه از ناحيه جبرئيل عليه السّلام آمده است ؛ زيرا ظاهر خبر اين است كه مىتوان بر آيهاى كه ذكر بهشت يا ثواب در آن است وقف كرد و اگر ما بعدش سخن از عقاب خداوند است جدا مىگردد .
همچنين سزاوار است بر آيهاى كه در آن از آتش يا عقاب الهى ياد مىشود وقف كنند و آن را از ما بعدش كه ذكر بهشت يا ثواب است جدا سازند « 4 » .
دانستن اين نكته لازم است كه اين نوع از وقف ( وقف تام ) جز هنگام اتمام قصص ، و در فواصل آيات - كه به وفور موجود است - يافت نمىشود « 5 » ؛ مانند وقف بر قول خداوند :
وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
( بقره ، آيهء 5 ) و ابتدا از
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا
( بقره ، آيهء 6 ) و وقف بر
أَنَّهُمْ إِلَيْهِ راجِعُونَ
( بقره ، آيهء 46 ) و ابتدا از
يا بَنِي إِسْرائِيلَ
« 6 » ( بقره ، آيهء 47 ) .
هامش
( 1 ) عبارت داخل قلّاب از نسخهء « س » ساقط شده است .
( 2 ) اين حديث در المسند ، ج 5 ، ص 41 آمده است . در مورد روايات ديگر اين حديث ر . ك : صحيح مسلم ، ج 1 ، ص 562 ؛ أبو داود ، ج 2 ، ص 76 ، و النّسائى ، ج 2 ، ص 154 .
( 3 ) در نسخهء « س و د » چنين آمده است . در نسخهء « ط » « تام » به آن اضافه شده است . نزد دانى و سخاوى « اين تعليم تام » است .
( 4 ) سخاوى در ص 198 بعد از نقل عبارت « دانى » مىنويسد : مسأله آن گونه كه ابو عمرو گفته است نيست . بلكه حديث به استناد عبارت « كلّ كاف شاف » دلالت دارد كه قارى هر جا كه بخواهد وقف مىكند . . . آن چه ممنوع است تغيير معنا به سبب وصل كردن است .
( 5 ) در نسخهء « ط » « زياد يافت نمىشود » آمده است .
( 6 ) نحاس ، ص 139 ؛ دانى ، ص 5 و زكريّا و أشمونى ، ص 39 .