بخش دهم وقف و ابتداء
« 1 » دانشمندان ما در اقسام وقف آراى مختلفى دارند كه به نظر من چهار قسم است :
تامّ مختار ؛ كافى جايز ؛ حسن مفهوم و قبيح متروك « 2 » .
علما در اين زمينه كتابهايى نوشتهاند « 3 » و در آنها ، اصولى را اجمالا و فروعى را از آيات به طور مفصّل ذكر كردهاند .
در اين كتب ، برخى ، نظريات پيشوايان قرائات هر عصر و برخى آراى علماى زبان عربى هر ديارى را برگزيدهاند ، و در بعضى از كتابها بر استنباط تكيه كردهاند - خواه موافق قول مأثور يا مخالف آن - و دستهاى تنها از اقوال مأثور پيروى نمودهاند ؛ مانند
هامش
( 1 ) در مورد تعريف ، اهميت وقف و ابتدا و شناخت آن ( ر . ك : ابن انبارى ، ايضاح الوقف و الابتداء ، ص 108 ؛ نحاس ، القطع و الائتناف ، ص 94 ؛ زركشى ، البرهان ، ج 1 ، ص 342 ؛ النّشر ، ج 1 ، ص 224 ، لطائف الاشارات ، ص 247 و اشمونى ، منار الهدى فى بيان الوقف و الابتداء ، ص 8
( 2 ) وقف تقسيمات گوناگونى دارد . مؤلف در اين جا طبق رأى ابو عمرو دانى در كتاب المكتفى و سخاوى در جمال القرّاء نظر داده است ( براى تحقيق در تقسيمات وقف ر . ك : به المكتفى ، ص 5 ؛ جمال القرّاء ، ص 202 ب ؛ البرهان ، ج 1 ، ص 350 ؛ النّشر ، ج 1 ، ص 225 ؛ زكريا انصارى ، المقصد لتلخيص ما فى المرشد ، ص 6 و منار الهدى ، ص 9 ) .
( 3 ) علماى زبان عربى كتابهايى در باب وقف و ابتدا تأليف كردهاند . ( منار الهدى ، ص 5 ) . از ميان آنها كتابهاى ابن انبارى ، نحاس ، زكريا و اشمونى به چاپ رسيده است . همچنين در كتب مربوط به علم قرائات ، تجويد و علوم قرآنى ، بخشهايى به بحث وقف و ابتدا اختصاص يافته است و من در اين باب به كتابهاى چاپى و برخى از نسخههاى خطى مراجعه نمودهام كه در پاورقيها به ذكر نام مؤلفان آن بسنده كردهام : ابن انبارى ، نحاس ، زكريا ، اشمونى . و به نسخهء خطى كتاب المكتفى نوشتهء ابو عمرو دانى و جمال القراء نوشتهء سخاوى نيز ارجاع دادهام .