دوم - ادغام نون ساكن و تنوين در « لام وراء » :
اين ادغام ، ادغامى كامل و بدون غنّه است ؛ مانند
مِنْ رَبِّكُمْ
( بقره ، آيهء 49 ) ؛
مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ
( فتح ، آيهء 29 ) ؛
وَ مَنْ لَمْ
( مائده ، آيهء 44 ) و
هُدىً لِلْمُتَّقِينَ
( بقره ، آيهء 2 ) .
سبب ادغام ، نزديكى مخرج نون و تنوين به مخرج لام وراء است ؛ زيرا آنها از ناحيهء تيغهء زبان ادا مىشوند . بنابراين ، به دليل تقارب و نزديكى مخارج آنها ، ادغام ممكن و نيكو است « 1 » ، و غنّه از بين مىرود ، براى اين كه از بين رفتن حرف اوّل و تبديل آن به حرف دوم ، حقّ ادغام است . هيچگاه ، نون ساكن ، در يك كلمه قبل از لام و راء قرار نمىگيرد .
سوم - ادغام نون ساكن و تنوين در حروف ( يومن ) « 2 » :
اين ادغام ، ادغامى است كه تشديد آن كامل نيست و علت آن بقاى غنّه است كه بخشى از حرف مىباشد ؛ مانند قول خداوند در اين موارد :
مَكَّنِّي
( كهف ، آيهء 95 ) ؛
مِنْ نِعْمَةٍ
( نحل ، آيهء 53 ) ؛
حِطَّةٌ نَغْفِرْ
( بقره ، آيهء 58 ) ؛
مِنْ واقٍ
( رعد ، آيهء 34 ) ؛
غِشاوَةٌ وَ لَهُمْ
( بقره ، آيهء 7 ) ؛
مِنْ ماءٍ
( بقره ، آيهء 164 ) ؛
ماءً مُبارَكاً
( ق ، آيهء 9 ) ؛
فَمَنْ يَعْمَلْ
( انبياء ، آيهء 94 ) و
بَرْقٌ يَجْعَلُونَ
( بقره ، آيهء 19 ) .
سبب ادغام در نون اجتماع دو حرف همانند است كه اوّلى ساكن است . در ادغام نون ساكن و تنوين در واو و ياء ، غنّهء نون ساكن و تنوين به صفت « مدّ و لين » واو و ياء شباهت دارد ، پس ادغام به دليل اين مشابهت نيكو است . سبب ادغام نون در ميم ، اشتراك آنها در صفت غنّه است كه موجب نزديكى اين دو به يك ديگر است . بنابر
هامش
( 1 ) مخرج نون ، راء و لام يكى است ، همان گونه كه نظر فرّاء و زبان شناسان جديد عرب چنين است .
يا آن طور كه سيبويه و اكثر علماى زبان عربى تصوّر كردهاند آنها قريب المخرج هستند . پس هرگاه نون قبل از يكى از دو آواى لام يا راء ، قرار بگيرد ، از صفت خيشومى كه موجب تفاوت نون با اين دو آواست خالى مىشود و در لام يا راء به طور كامل ادغام شده و غنهاى ندارد .
( 2 ) در نسخهء « ط » يؤمن ، ينمو آمده است .