گزارش بالا گرفتن كار ابن بقيه :
اين مرد [ 1 ] از ديهى معروف به « اوانا » [ 2 ] است ، پدرش كشاورز ، نام جدش « بقيه » بود كه به دو نسبت يافتهاند ، او در روزگار آشفتگى و چيرگى روستائيان بر راه دجلهء بالا نشأت [ 3 ] يافته به تودههاى آنان پيوست و با يكى از عياران ايشان كار مىكرد و عهدهدار « ماصر » ها [ 4 ] بود . سپس به « ممله » سر آشپز معز الدوله نزديك شد . « ممله » كه پيمانكار تكريت * و « ماصر » هاى بالا و ديگر منابع درآمد آنجا بود ، چون او را سازگار و چالاك ديد به بالا كشيد تا به كارگزارى همهء آن بخشها رسانيد . او داراى گذشت بود ، چستى و چالاكى را نيز از زندگان پيشين خود داشت . چون پيشآمدهائى بد ، معز الدوله را از « ممله » روگردان كرد ، ابو طاهر بن بقيه به جاى او ، براى آن بخشها پيمان بست . گروهى از دبيران براى ارفاقها كه به ايشان مىداد ، در آن پيمانها به دو كمك كردند . ولى او نتوانست در معز الدوله نفوذ كند ، در آشپز - خانه نيز مورد اطمينان نشد تا آن را به ديگرى واگذاشتند [ 5 ] او خراج پيمانكارى را
هامش
[ ( 1 - ) ]M: مشكويه ، بعد از اين او را ابو طاهر محمد بن بقيه مىنامد .
[ ( 2 - ) ]M: شهركى نزديك دجيل شمال بغداد ( ياقوت . معجم البلدان ) كه اكثريت مردمش آرامى و نامسلمان بودند و مانند كلواذ ( خ 5 : 555 ) به صورت مركزى براى خوشگذرانى و مىگسارى مردم بغداد درآمده بود . ابن بقيه نيز از نومسلمانزادهگان همان قوم است كه فارسى نمىدانست ( خ 6 : 407 ) و لقب نصير الدوله مىگيرد ( خ 6 : 448 ) .
[ ( 3 - ) ]M: متن : « و نشأ فى ايام الفتنة » گويا آشوب سالهاى 352 و 353 ه - . را مىگويد ، كه در پانوشت خ 6 : 262 ياد شده و تا سال 361 ه - . كه در خ 6 : 385 ياد شد ، در اثر پيشروى روميان ادامه داشته است .
[ ( 4 - ) ]M: دربارهء ماصر ، ابن رسته گويد : دو قايق در دو كرانهء دجله مىايستاندند و ميان آنها را با تنابى به هم مىبستند ، تا از آمد و شد آزاد قايقها ، بىپرداخت ماليات جلوگيرى كنند ( اعلاق نفيسه - ص 185 ) - ج 5 ص 477 پانوشت .
[ ( 5 - ) ] صاحب تكمله گويد : او در آشپزخانهء معز الدوله كار مىكرد ، تا به خدمت ابو الفضل شيرازى [ وزير ] رسيد . او بزرگمنش بود ، در هر روز هزار رطل يخ و در هر ماه چهار -