بود ، شكايت به دو بردند و او وعدهء خوشايند ايشان بداد ، سپس قرار گذاشت كه همگان را به رسم كهن ايشان ، دهيك از خود دانه ( گندم ، جو ) ، بى قيمتگذارى و بخشبندى [ 1 ] بازگردانند . سپس فرق ميان پرداخت دهيكى ، و پرداخت با قيمتگذارى را معين كنند ، پس صاحبان زمينهاى دهيك ، فرق ميان دو معاملهء [ 2 ] ( ظالمانه و منصفانه ) را به بهايى كه معز الدوله بپسندد ، پيش خريد كنند ، تا نقدينهاى كه اكنون به او مىرسد كاهش برداشتهاى آينده را براى او تحملپذير نمايد ، نتيجهاى كه از دادگرى ، و به دست آوردن دل مردم ، و اميد به بالا رفتن برداشت در آينده ، حاصل آيد نيز سود اضافى او است . مردم قرار مهلبى را پذيرفتند و قراردادنامه ، به مبلغ دو ميليون * و دويست هزار درم نوشتند . سپس دويست هزار درم را نيز تخفيف داده ، به معز الدوله نوشت كه در اين معامله هم سود كنونى هست و هم اميد به بالا رفتن برداشت در آينده ، معز الدوله را نيز خوش آمد و آن را پذيرفت . بصريان به پيشگاه مطيع للّه رسيده ، معامله در مورد فرق ميان دو مبناى مالياتى را تأييد و ثبت كردند [ فرق ميان دو معامله را به نقد خريدند ] ، و چون مردم بصره به آبادانى بيشتر پرداختند ، درآمد دولت نيز بيفزود . پس رسوم كهن از ميان برفت ، درآمد وسايل نقليه به دو ميليون درم رسيد و اين همه از آثار نيك ابو محمد مهلبى بود .
در اين سال نيز گزارش آمد كه در سپاه سبكتكين پردهدار ، شورش رخ داده است ، قرمطيان [ 3 ] و تركان پس از زد و خورد با ركن الدوله از او برگشتهاند .
گزارش آن :
چون جنگ در پيش بود ، ركن الدوله خيلى كوشيد تا اينان را رام سازد ، پس چون نتوانست ، گفت اينان دشمنان ما در اردوگاه مايند ، و خطرناكتر از دشمنان روبرو هستند ، بهتر است با ايشان بجنگيم و ايشان را برانيم ، پس ايشان را بزد و بيرون راند . عربها به سوى معز الدوله رفتند و تركها به سوى موصل [ به نزد حمدانيان ]
هامش
[ ( 1 - ) ]M: متن : من غير تربيع و لا تسعير . . .
[ ( 2 - ) ]M: اين گونه خريد فرق ميان دو معامله را در خ 5 : 327 نيز مىبينيم .
[ ( 3 - ) ]M: براى همكارى قرمطيان با دولتيان ، پس از شكستهايشان ، ن . ك پانوشت خ 6 : 157 .