كه مركب از چيزهاى خشك است . اين داروها اگرچه از نوع ملاطى هستند اما چون اجزاء آن جوهرى است كمتر برب كردن و يا گرفتن رنگ آنها نياز داريم
و بدانكه ما گرم را با سرد ، سرد را با گرم ، مرطوب را با خشك و خشك را با مرطوب درمان مىكنيم چه حضرت صادق عليه السلام فرمودهاند : فان كان المرض واحدا يكفيه دواء واحد يكافىء له . ( اگر بيمارى يكى باشد دارويش يكى و برابر با آن است ) اما اگر چند بيمارى باهم باشد و يا داروئى با يك بيمارى برابر نباشد بايد چند دارو به كار رود تا با بيمارى برابرى كند و يا با چند بيمارى برابر باشد ، چهبسا كه داروئى از جهتى زيانآور است كه براى رفع اين ضرر بايد داروئى بعنوان اصلاحكننده در تركيب داخل بكنيم تا جلوى زيان را بگيرد و واجب اين است كه بكمترين حد اكتفا كنند .
اينك مىگوئيم كه منظور از تركيب دارو يا مزاج خارج « 1 » است و يا نه و در صورت اول يا براى استعمال خارجى و اندام معين است مانند سرمه مركب از چند دارو يا مطلقا مانند مرهمها و يا استعمال داخلى دارد براى معده مثل جوارشنها ، براى قلب مانند فرحآورها ، براى پاكسازى مانند مسهلها يا ادرارآورها و يا بطور مطلق براى تبها ، يا كاربرد داخلى و خارجى هر دو را دارد مانند روغنها و يا منظور مزاج خارج نيست و در اين حال يا استعمال خارجى دارد مانند پودرهاى تنفسى ( سعوط ) و يا سرمه غير مركب يا استعمال داخلى دارد مانند پودرهاى داروئى ( سفوف ) .
پارهاى از مصنفين قوانينى براى تركيب داروها ذكر كردهاند كه بطور اختصار از آنها ياد مىكنيم :
هامش
( 1 ) منظور از مزاج خارج مزاجى است كه از تركيب مجموع داروها پيدا مىشود كه غير از مزاج افراد و اجزاء است . مترجم