اينك كه نسبت داروها را با خلطها شناختى مىگوئيم كه اندامهاى انسان نيز برحسب اقتضائى كه خلطها و طبيعت آنها در رحم داشتهاند شكلى به خود مىگيرند و هر جزء از نطفه بنا بر اقتضايش هيأتى پيدا مىكند ، مواد معدنى و نباتى نيز چنينند كه هركدام در مبناى خود برحسب اقتضائى كه داشتهاند داراى شكل و صفتى خاص شدهاند بنابراين هر داروئى نيز بنا برنگ ، شكل و كيفيتى كه دارد مناسب با يكى از اندامها است و خصوصيتى با آن دارد كما اينكه هر گياهى كه سرى دارد با سر مناسبست مانند فاوانيا چه اين دارو براى همه بيماريهاى سر مناسب است و خشخاش و نيلوفر براى بيماريهاى گرم سر مناسبند و نيز هر داروئى كه منسوب به ماه ( قمر ) باشد چنين است مانند كهربا ، عنبر ، مرواريد ، مرجان ، زمرد ، ياقوت بنفش ، نقره و مانند آن . داروهائيكه با مو شباهت دارند براى مو مفيدند مانند پر سياوشان بومادران و اشنه . داروهائيكه منسوب بخورشيد و درخشانند براى چشم مناسبند مانند زنجبيل شامى ( راسن ) ، هزار چشم ( هوفاريقون ) ، آذريون زعفران ، طلا ، ياقوت كبود ، ياقوت سرخ و بابونه . داروهائيكه مشابه گوش است با اين اندام مناسبند مانند مرزنگوش ، بخور مريم و برگ آن . داروهائيكه مناسب با دندانند شبيه آن هستند مانند ريشه نرگس ، شادنج ، مرواريد عنصل ، بنگ و پوست دانه صنوبر . داروهاى منسوب بريه مانند خطمى ، فرا - سيون ، بوصير ( علف ماهور ) و هر چيز لعابى براى بيماريهاى ريه مفيد است داروهاى منسوب بقلب منسوب بخورشيدند مانند جوزبويا ، اترج ، بلادر ، زعفران هوفاريقون ، راسن ( زنجبيل شامى ) ، غارگيلاس ، انار ، طلا ، بادرنج بويه نارنج ، به و بسباسه . داروهاى منسوب به كبد چيزهائى هستند كه به مريخ و مشترى منسوبند مانند قرنفل بستانى ( ميخك ) ، گاو زبان ، صبر ، ساقه شيرين
دقائق العلاج ( فارسي ) — صفحة 515
مساهمون: محمد كريمخان الكرماني
ص٥١٥