و قطران مطلقا تعديل مىبخشد و در چنين وقتى خوردن گل مختوم و خوردن و بو كردن و پاشيدن اترج و آب آن و همچنين نوشيدن و بوئيدن سركه و مورد و نيز نعناع و پياز مفيد است .
( توضيح آنكه منظور از فساد وقتى است كه يك بيمارى همهگير شده باشد . م )
فصل حرف ياء
يسر ( نوعى چوب است ) :
تراشهاش خون را بند مىآورد و نگاه كردن به آن بينائى را تيز مىكند .
[ صفات ظاهرى چيزها اگر عرض خاصى در كار نباشد تابع صفات درونى و طبيعى آنها است ]
باب بدانكه صفات ظاهرى چيزها اگر عرض خاصى در كار نباشد تابع صفات درونى و طبيعى آنها است و هر چيز براى خودش خصوصيتى دارد اما در بسيارى از چيزهاى مركب اعراضى كه منافى عناصر باطنى آنها است عارض مىگردد هرچند كه پارهاى از اين اعراض مشاكل و يا مخالف آن عناصر باشد .
مثلا ما مىبينيم كه نمك سفيد است كه اقتضاى آن چيرگى آب بر آن است درحالىكه طبع نمك گرم و خشك است پس سفيدى از چيرگى آب است اما آب خود عارض است ليكن طبيعت اصلى نمك گرمى و خشكى است فلفل سياه است و سياهيش از ارضيت آن است الا اينكه آن نيز عارضى است و باطنش گرم و خشك است ساير چيزها را مىتوان بر اين دو قياس كرد اما عرضها نيز دخالتهائى در اعراض بدن دارند همانطور كه طبيعتها در طبع بدن مدخليت دارند مقصود از نوشتن اين فصل اين است كه چيزهائى را كه مربوط باعراض است و تجربه بما نشان داده است ذكر كنيم چه عرض بدون مناسبتى ذاتى به چيزى تعلق نمىگيرد و ترجيح بلا مرجح از حكيم سر نمىزند