بايد لطيفكنندههائى مانند عاقرقرحا ، زنجبيل ، ابهل و ريشه كور و مانند آن و مسهلهاى خاصى مانند سورنجان ماهى زهره ، ثعلب ( بوزيدان ) و مانند آن به كار برند . همچنين براى هر بيمارى چيزى را كه مناسب آن است بايد تنقيه كنند گاهى آب سرد به كار مىرود تا بخاراتى را كه بالا رفته بسوى پائين بكشند از قبيل سردرد و خمارى ، گاه آب پاچه را براى معالجه پيچ و زخم و مانند آن به كار مىبرند كه براى فربهى كليهها و تقويت باه نيز به كار مىرود .
در ناراحتيهاى رودهاى گاه حبهاى قابض استعمال مىكنند كه نسخه آنها را ان شاء الله در مقاله چهارم خواهيم آورد اما نسبت داروهاى برداشتنى بحقنهها مانند نسبت حبها بجوشاندهها است براى اين داروها قلمهائى به بلندى انگشت يا بيشتر مىسازند تا آن را در روده مستقيم بگذارند و داروهاى زيادى به اين مصرف مىرسد از جمله ترف ( قرهقروت ) كه آب زير ماست است كه منعقد گشته و يا از داروئى كه از شكر سرخ و نمك سائيده ساخته مىشود استفاده مىكنند و يا فضله موش به آن مىافزايند و همه اين داروها را مىتوان با بوره به كار برد . گاه صابون خالص به تنهائى و يا همراه با فانيد ( داروئى مركب از شكر و آرد جو ) و عسل به كار مىرود كه آنها را بر آتش مىگذارند و نمك و بوره بر آن مىافزايند يا مسهلات ديگرى هم مانند تربد و پيه هندوانه ابو جهل سقمونيا و غيره با آن همراه مىكنند ، گاه در هنگام شدت درد قولنج و يا اسهال در شياف ترياك اضافه مىكنند اما بهتر آنست كه نخى به آن ببندند تا پس از آرام شدن درد ، آن را بيرون بكشند و در هنگام ضعف قواى بيمار بايد از آن بپرهيزند اگر بخواهند شياف را با دستمال به كار ببرند بايد به اندازه هسته سنجد ساخته شود و چگونگى تركيب كلى را پيش از اين گفتهايم .
دقائق العلاج ( فارسي ) — صفحة 74
مساهمون: محمد كريمخان الكرماني
ص٧٤