مقصد ششم تركيب تفصيلى داروها بنحو اختصار
دانستن اين مطالب براى پزشكى كه بخواهد گردن بند تقليد را از گردن خود بردارد واجب است و ما پيش از اين گفتيم كه تركيبهاى پيشينيان اگر آزمايششده بوده مخصوص زمانها و جاهاى خود و اشخاص و شهرهاى همان دوران بوده است و اگر نيازموده بوده سودى از آنها بدست نمىآيد و در هر علمى اشخاصى بدون آنكه بصيرتى داشته باشند كتابهائى مىنويسند در حالى كه خود آنها در آن علم تخصصى ندارند و چه به صورت تصنيف باشد يا تأليف « 1 » چيزى برحسب نظر ناقص خود مىافزايند و يا مىكاهند و به همين دليل بسيارى از تأليفات و تصنيفات اعتبارى ندارند . ضمنا تركيبهاى قديمى از كوچك و بزرگ داراى نسخههاى گوناگونى است كه نسبت بهم زياد و كم دارند كه اگر عالمى آنها را تغيير داده بحسب زمان و جا و مردم دوره خودش بوده است و اگر جاهلى آن نسخهها را تغيير داده حاصل نادانى اوست اما بسيار از تركيبها از دواهاى ناشناسى است كه در دوره و شهرهاى ما موجود نمىباشد و اگر باشد قابل شناسائى نيست و يا مانده و فاسد است و بناچار بايد بدل آن ( باصطلاح فعلى مشابه ) به كار رود كه هرچند كه بعنوان بدل از آن ياد شده اما بديهى است كه همه خاصيتهاى داروى اصلى را ندارد و جايگير آن نيست به همين دليل تركيبهائى كه مىشود داراى خاصيتهائى كه براى آنها شمردهشده نيست و پارهاى از آنها را نمىتوان تركيب كرد مثلا ساختن ايارج فيقراء به علت نايابى چوب بلسان و تخم آن
هامش
( 1 ) در تصنيف نويسنده خود چيزى را مىنويسد اما در تأليف مطالب را از جاهاى متفرق گرد مىآورد . مترجم