داروى مركبى به كار ببرند مگر آنكه آزمايش شده باشد چه مزاج داروى مركب با مزاج هريك از داروهاى مفرد به تنهائى تفاوت دارد و چهبسا كه داروئى كه براى يك بيمارى تركيب يافته سبب تشديد آن گردد نمىبينى كه خربوزه بازكننده است و عسل نيز همين خاصيت را دارد اما اگر با هم تركيب شوند سدكننده خواهند بود و ساير چيزها را بر همين قياس كن . بنابراين تركيب كردن داروها در شأن هر پزشكى نيست و باز هم تا چيزى را تجربه نكرده ، نبايد به كار برد به اين ترتيب كه بايد نخست داروى كم توان را در اشخاص نيرومند بيازمايد و كمكم بر آن بيفزايد تا اثر و اندازه خوراك آن را دريابد و مسائلى ديگر از اين قبيل نيز بايد مورد توجه باشد .
فصل [ در مزاج داروها و درجات و طبائع ]
در اين هنگام لازم است كه بطور اختصار بامر مزاج « 1 » داروها و درجات طبائع و خاصيت آنها بپردازيم و اين مسألهاى است كه بر بسيارى از پزشكان پوشيده مانده است . پزشكان نخستين و بازپسين براى داروها مزاجهائى ذكر كرده و آن را به چهار درجه و هر درجه را به سه مرتبه اول ، وسط و آخر تقسيم كردهاند و هرچند كه درباره درجه داروها اختلاف دارند اما در اصل درجهبندى همه اتفاق نظر دارند .
هامش
( 1 ) منظور از مزاج يك دارو مجموعه خواص آن دارو است با اين توضيح كه اگر مواد اوليه با يكديگر مخلوط باشند هريك از اجزاء خواص خود را حفظ مىكند اما اگر اجزاء يك دارو به اصطلاح شيمى امروز با هم تركيب شوند ماده حاصل يك جسم تازه است كه داراى خواص تازهاى غير از خاصيتهاى اجزاء اوليه مىباشد و به اصطلاح حكما آن ماده داراى مزاج واحدى است كه غير از مزاج اجزاء اوليه مىباشد . مترجم