اين مسئله نيز مهم است كه تركيب كارى دشوار است كه صرف شناسائى دارو - هاى مفرد براى آن بس نيست و نمىتوان بقياس عمل كرد بلكه بايد هر مطلبى را آزمود زيرا هيأت تركيبى داروهاى مفرد و مزاج دارو پس از تركيب غير از آن است كه پيش از آن بوده و چهبسا كه هريك از مفردات به تنهائى شفا باشند اما پس از تركيب سمى از آنها بدست آيد و اين مطلب بر كسى كه مهارت در علم داشته باشد پوشيده نيست . بنابراين ارزش مطالب راجع به داروهائى كه پيش از اين تركيب شده از جهت حصول اطمينان بمزاج داروى مركب و انجام آزمايشهائى درباره آن است اما پزشك هوشمند بايد آن را بنا بر نظر و آزمايش خودش كم و زياد كند . اينك براى يك تركيب خاص بطور كلى دستورى مىدهيم :
بيمارى يا بسيط است يا مركب ، مخصوص بيك اندام است يا به چند عضو ، اندامهائى كه بيمارند ، نيرومندند يا ضعيف ، بيمارى موافق زمان و مكان و سن و مزاج بيمار است مانند محرقه در تابستان و گرمسير در نزد جوانان و در صفرائيها يا با همه اينها و يا پارهاى از آنها مخالف است . وظيفه پزشك اين است كه به همه اينها توجه كند و به همين دليل اگر داروئى را كه براى بيمارى يك اندام برگزيده ، به اندازه خود باشد ، به همان اكتفا كند ، اگر كم نيرو باشد به آن چيزى اضافه كند كه بر نيرويش بيفزايد اگر دارو زيانى داشته باشد اصلاحكنندهاى به آن داخل كند ، اگر بيمار ناتوان باشد حد اقل خوراك و اگر متوسط باشد به اندازه تمام خوراك و اگر نيرومند باشد بيش از اندازه آن تجويز كند ، اگر بيمارى ديگرى هم در كار باشد داروى مناسب را اضافه كند و ضرر آن را نيز با داروى اصلاحكنندهاى رفع كند و اگر آن دارو ضعيف باشد تقويتكنندهاى بعلاوه داروى مصلحى اضافه كند و بايد توجه شود كه هر
دقائق العلاج ( فارسي ) — صفحة 42
مساهمون: محمد كريمخان الكرماني
ص٤٢