طرف فيلسوفان پيشنهاد شده مورد آزمايشهاى زيادى قرار گرفته است و پيروان آنها بدان عمل كرده و درمانهاى قشرى را ترك گفتهاند درحالىكه فهمها در ترقى است و آرزوها روز بروز زياد مىشود و مزاجها ديگرگون مىگردد و زمانها هر لحظه اختلاف مىيابد و آزمايشهاى بعدى هميشه بهتر و برتر از تجربههاى گذشته است چه آن تجربهها ، هرچند كه درست باشند مخصوص به زمان خود بودهاند ، بنابراين درمانهاى پيشين براى بيماريهاى زمان ما راست نمىآيد نشنيدهاى كه اگر امت موسى بدنشان به پيشاب آلوده مىگرديد آن را با مقراضى مىچيدند بنابراين مىگوئيم كه بناچار بدن آنها مىبايست تاب چنين كارى را داشته و نيز بناچار چنين بدنى تاب خوردن هفت مثقال سقمونيا را هم مثلا داشته است اما بدنهاى امروز تاب خارى را هم ندارد و چيزهاى ديگر را بر همين قياس كن .
بيشتر حكماى يونان پيش از عيسى عليه السلام مىزيستهاند و كتابها و گفتار و تجربههاشان كه از آن روز بوده در اين روزگاران سودى نمىبخشد و چهبسا كه چيزى براى مردم آن دوران مسهل نبوده اما امروز مسهل است و چهبسا كه چيزى در آنوقت سم نبوده اما اكنون سم است و همه اينها را در درمانها به چشم مىبينيم بلكه طبائع مردم از اول عمر ما تاكنون ديگرگون شده است بعلاوه آزمايشهاى آنها ويژه شهرها و آب و هواى خود آنها بوده و حكم اقليمها با يكديگر تفاوت كلى دارد پس چارهاى نيست جز آنكه هر درمان در هر اقليم آزموده شود و اگر كسى بگويد كه دانشمندان هر ديار براى اقليم خود كتابهائى تأليف كردهاند و ما هم از آنها پيروى مىكنيم مىگوئيم باز مسئله زمان در پيش است چه زمانها با يكديگر مختلف هستند و كسى كه اختلاف دوران را در نظر نگيرد حكيم نيست و من با او كارى ندارم و اگر
دقائق العلاج ( فارسي ) — صفحة 38
مساهمون: محمد كريمخان الكرماني
ص٣٨