مىآيد و نبض پر مىشود و چهره ، شقيقهها و گردن باد مىكند و حلق خشونت مىيابد ، اشك جارى مىگردد ، بينى مىخارد ، عطسه پياپى مىآيد بدن ناراحتى پيدا مىكند ، خواب پريشان مىشود و بندها درد مىگيرد .
اگر اين عوارض پنهان باشد پس از آن آبله پيدا مىشود و گرنه حصبه مىآيد كه بدتر از آبله است ولى اين بيمارى به چشم بيشتر آسيب مىرساند و بدترين انواع اين دو بيمارى آنست كه دانهها سياه ، سبز ، بنفش ، يا كوچك ، سفت ، زياد و قرمز باشد . آنها كه نضجپذير نيستند و آنها كه همه بدن را فرا مىگيرد و همه اين انواع كشندهاند و بعد از اين انواع نوع زرد و بعد سفيد سربى متصل بهم قرار دارند و بهترين انواع آن است كه قرمز مايل بسفيدى ، گرد و پراكنده باشد بخصوص اگر در روز سوم پيدا شود و تب ملايم باشد .
اگر طفلى تب كرد و علامات آبله ديده نشد آبلهكوبى كن و اين از نعمتهاى خداوند است كه اين چاره را در اين دوران بمردم آموخته است اما در زمانهاى گذشته كه بدان آشنا نبودند منتظر آثار آن مىماندند ليكن در اين روزگاران خداوند منت نهاده و اين راه را بمردم شناسانده است بنا بر اين بايد بآبله كوبى اقدام كرد و ما راه آن را در طى چند فائده مىگوئيم :
فائده - بدانكه بعض گاوها در فصل بهار بآبله گرفتار مىگردند « 1 » و نشانى آن اين است كه كماشتها مىشوند و تب مىكنند و شيرشان كم مىشود و پس از سه يا چهار روز در پستان آنها لكههاى كوچكى پيدا مىشود كه آماس مىكند و مانند شيشه شفاف مىشود و نوك اين ورمها برگشته و عميق هستند كه رنگشان بنفش است و ريشه آنها سفت و گرد و دور آنها سرخ است
هامش
( 1 ) اولين كسى كه مايه كوبى را كشف كرد ادوارد جنر انگليسى بود و نام اين عمل راVactinationگذارد كه از لغت لاتينVaccaبمعنى گاو گرفته شده . م