اندازه نخود پيدا شود دليل بر نزديكى مرگ است و نشانى آن تمايل او به چيزهاى گرم مزاج از آغاز بيمارى است .
فصل برگشت بيمارى
برگشت بيمارى قبل از تندرستى كامل ، از خود بيمارى بدتر است چه نيروى بيمار در اثر بيمارى از بين رفته است و ازاينرو كار بر پزشك معالج سخت مىگردد و بر خود بيمار نيز دشوار است . بطور كلى هرچه برگشت بيمارى زود تر يعنى با فاصله كمترى از بهبودى اوليه باشد بدتر است ، سبب برگشت ، درونى يا بيرونى و يا از بدى درمان نخستين و يا ناپرهيزى خود بيمار مىباشد
اگر برگشت از سببى داخلى باشد به اين دليل است كه هنوز تخم بيمارى و منشأ اوليه بيمارى در بدن او باقى مانده و ريشه كن نشده است « 1 » دليل خارجى مثلا ممكن است از هوا باشد يا بدى درمان ، مثل وقتى كه پزشك فقط به پس زدن بيمارى و تسكين پرداخته و از پاكسازى بدن بيمار خوددارى كرده باشد ، اما ناپرهيزى خود بيمار مثل بهم خوراكى ، جماع ، خستگى عصبانيت و امثال آن است .
هر بيمارى كه قبل از نضج كامل به حالت بحرانى برسد كمتر ممكن است كه برگشت نكند و بههرحال حركت بيمار قبل از بهبودى كامل همانطورى كه در اخبار اهل بيت عليهم السلام روايت شده خود سبب برگشت بيمارى است زيرا حركت سبب تحريك اخلاط مىگردد .
هامش
( 1 ) بنا به شرحى كه در درمان بيمارى تب نوبه خواهد آمد اعتقاد مؤلف اعلى الله مقامه اين است كه بيمارى در اثر موجودى ذى روح پيدا مىشود و در اينجا نيز اشارهاى به تخم بيمارى فرموده است . مترجم