گوناگون دانه ، گياه ، حيوان و انسان يافت مىشود . آنگاه دربارهء اجزاى انسان فكر كند ، اجزاى ظاهرى مانند گوشت و استخوان و . . . چشم و گوش و . . . نيروها و اخلاق عالى و اخلاق رذيله و آثار آن در دنيا و آخرت ، تا نوبت به تفكر دربارهء مراتب عقلهاى خود رسيده و در مورد عقل مستفاد فكر كند و ببيند كه گويا عالم مستقلى در مقابل اين عالم است و گويا عالم كوچكى است و حتى آن را عالم بزرگى ببيند . آنگاه در تفكر خود به مبدأ آب باز گشته و همانگونه كه در قرآن است ، بفهمد آب از آثار رحمت خداوند بوده و نيز بفهمد كه رحمت از صفات خداوند است . و بدين ترتيب آب را نعمتى از نعمتهاى خداوند بداند .
اين نوع از تدبر از چيزيهايى است كه علم مكاشفه با آن آغاز مىشود و اگر كسى كه تدبر مىكند ، فكر خود را غرق در اين مطلب كند شايد چيزى ببيند كه اين فرمايش امام صادق عليه السّلام : « چيزى نديدم ، مگر اين كه قبل و همراه و بعد از او خداوند را ديدم . » را تصديق نمايد .
و اگر خواننده قرآن در اين موارد نيز تدبر نمايد قرآن را بهتر خواهد فهميد :
[ الف - ] انديشيدن درباره حالات پيامبران كه با توجه به نزديكى آنان به خداوند و داشتن مقام بالايى نزد او چرا اين همه گرفتار بلاها و مصيبتها بودند ، مصيبتهايى مانند فقر ، بيمارى و اذيت مردم از قبيل دروغگو خواندن ، تهمت ، دشنام ، كتك زدن و كشتن . و فكر كند كه خدا چگونه آنان را با بلاها و محنتها تربيت نمود تا جايى كه سرور
المراقبات في أعمال السنة (فارسى) — صفحة 224
مساهمون: ابراهيم محدث
ص٢٢٤