آنها سكونت دارند ، و خراج آن بجز درآمد املاك ( دولتى ) « 1 » دو ميليون درهم است .
كرج
و از نهاوند تا شهر « كرج » دو منزل راه است ، و كرج همان منزلهاى ابو دلف عيسى بن ادريس بن معقل بن شيخ بن عمير عجلى است و در دوران عجمها شهر مشهورى نبوده و در شمار آباديهاى بزرگ روستايى از استان اصفهان بنام « فائق » قرار داشته و از آنجا تا شهر اصفهان شصت فرسخ فاصله است ، پس عجليان در آن فرود آمدند و دژها و قصرها ساختند و قصرهاى آن به ابو دلف و برادران و خاندانش نسبت داده مىشود و چهار روستا بدان اضافه گشت كه يكى از آنها را « فائقين » گويند ، و « جابلق » و « برقرود » و كرج ميان چهار كوه واقع است كه به آب و زمين و مزرعهها و آباديها و نهرهاى بهم پيوسته و چشمههاى جارى معمور است ، و اهل آن قومى از عجماند مگر همانها كه از خاندان عيسى بن ادريس عجلى بودند و كسانى كه از ساير عرب به آنها ملحق شدند ، و خراج كرج سه ميليون و چهار صد هزار ( درهم ) بود ، از جمله بابت مقاطعهء روستاها يك ميليون درهم ، و بابت مقاطعهء آبها چهار صد هزار ( درهم ) سپس در دوران واثق از اين رقم كاسته شد و به سه ميليون و سيصد هزار درهم رسيد .
قم و مضافات آن
و كسى كه قصد قم دارد ، چون كسى كه رو بمشرق مىرود از همدان بيرون
هامش
( 1 ) از اين املاك تعبير به « ضياع » جمع « ضيعه » مىشده و متعلق بخلفا و وزرا و امرا و مردم با نفوذ وابسته بدولت بوده است ، و اجمالا « ضياع » دو قسم بوده : ضياع عمومى يعنى املاك رجال دولت و مردمان با نفوذ ، و ضياع سلطانى كه آن نيز چهار قسم بوده است : 1 - ضياع خاصه يعنى املاك شخصى خليفه و خراج اين قسم ضياع در صورت تنظيمى على بن عيسى ( باستثناى املاك نواحى واسط ) بنقل جرجى زيدان 516447 دينار بوده است . 2 - ضياع عباسى كه غالبا متعلق بافراد خاندان عباسى بوده و شمارهء آنان در زمان مأمون به سى و سه هزار مىرسيد و در سال 306 ماليات آن املاك 144760 دينار بوده ( باستثناى ضياع عباسى واقع در واسط ) . 3 - ضياع مستحدثه و نو بنياد كه ماليات آن 289036 دينار مىشده است . 4 - ضياع فرات ، در كنار رود فرات ، و در سال 306 هجرى مبلغ 617126 دينار ماليات مىداده است . اين املاك در سواد ( بغداد ، كوفه واسط ، بصره ) و خوزستان و اصفهان و غيره بوده و ماليات و در آمد آن بطور اجاره يا مقاطعه تعيين مىشده و دفتر مخصوصى براى ضياع تأسيس شده بود و منشيان و كارمندان خاصى داشت .