و آنجا عمارتها و بستانها و باغها پديد آورد و نهرها از دجله حفر كرد و بهر فرماندهى عمارت ناحيهاى از نواحى را واگذار نمود و خرما درخت از بغداد و بصره و ديگر جاهاى سواد حمل شد و نهالها از جزيره و شام و قهستان و رى و خراسان و ديگر بلاد آوردند ، پس آبها در اين قسمت عمارت طرف شرقى در « سر من رأى » بسيار شد و خرما درخت نيك شد و درختان استوار گشت و ثمرها افزون آمد و ميوهها نيكو گشت و سبزيجات و ترهبار نيك عمل كرد و مردم انواع كشتها و گلها و سبزيها و ترهبارها زراعت كردند و هزارها سال زمين آسوده مانده بود ، پس هر چه در آن كاشته شد و زراعت گرديد نيك رشد كرد تا آنجا كه غلهء آباديهاى نهر معروف به « اسحاقى » و آنچه روى آن است و « ايتاخى » و « عمرى » و « عبد الملكى » و « دولاب ابن حماد » و « مسرورى » و « سيف » و نهرهاى تازه احداث شده كه پنج آبادى است و آباديهاى سفلى كه هفت آبادى است و باغها و بستانها و باج زراعت در سال بچهارصد هزار دينار رسيد و معتصم از هر سرزمين كسى وارد كرد كه كارى از كارها را انجام دهد يا هم از عهدهء خدمتى از خدمتهاى عمارت و زراعت و خرما كارى و درخت نشانى و مهندسى آب و سنجش آن و استخراج آن و شناختن جاهاى آن از زمين ، برآيد ؛ و از مصر كسانى آورد كه كاغذ و جز آن بسازند و از بصره كسانى آورد كه شيشه و سفال و حصير تهيه كنند و از كوفه كسانى آورد كه روغنها به عمل آورند و از ديگر بلادهم از اهل هر هنرى و صنعتى فراخواند و با خانوادهشان در اين جاها منزل داده شدند و در همانجا به آنان قطعه زمين داده شد و همانجا براى صنعتگران شهر بازارها مرتب گشت . معتصم عمارتها را كاخها ساخت و در هر بستانى كاخى بنياد نهاد داراى نشيمنها و آبگيرها و ميدانها ، پس عمارتها نيكو گشت و اشراف مردم رغبت كردند كه آنان را در آن كمتر زمينى باشد و در اين باب بر يكديگر پيشى جستند و يك جريب زمين مبلغى گزاف قيمت يافت .
« المعتصم بالله » در سال دويست و بيست و هفت بدرود زندگى گفت و هارون واثق پسر معتصم بخلافت رسيد ، پس واثق قصر معروف به « هارونى » را بر دجله بنا كرد و در آن
البلدان ( فارسى ) — صفحة 37
مساهمون: اليعقوبي
ص٣٧