كتاب « البلدان » از عواصم « 1 » شمرده است .
* * * ابن ابى يعقوب گفته است : منبج « 2 » شهرى است كهن كه به صلح فتح شده و عمرو ابن عاص از طرف ابو عبيدة بن جراح صلح آن را انجام داده است و اين شهر بر فرات اصلى واقع شده .
* * * احمد كاتب گفته است : اذنه را رشيد بنا كرده و همواست كه نيز طرسوس را بنا كرده است .
* * * احمد كاتب گفته است : و باب اسكندرونه شهرى است بر ساحل دريا نزديك انطاكيه كه احمد بن ابى داود ( دؤاد ) ايادى در خلافت واثق آن را بنا كرد .
* * * تفليس شهرى است در ارمنستان كه ميان آن و قالىقلا سى فرسخ است و رودخانههاى بزرگ از قالىقلا آغاز مىشود و اول آنها فرات است كه گفته شد ، و بمسافت دو فرسخ از قالى قلا سرچشمه مىگيرد ، سپس روى به مغرب تا دبيل مىرود ، سپس ، تا ورثان ، سپس به درياى خزر مىريزد . و دوم يعنى رودخانهء كبير ( كر ) از شهر قالىقلا سرچشمه مىگيرد ، سپس تا شهر تفليس و از آنجا رو به شرق تا شهر بردعه و سرزمين آن جريان دارد ، پس نزديك به درياى خزر مىشود و با رودخانهء ارس برخورد كرده هر دو يكى مىشوند و گفته مىشود كه پشت سر رودخانهء ارس سيصد شهر ويران است و اينها همان است كه خداى متعال داستان آن و اصحاب رس « 3 » را
هامش
( 1 ) عواصم : قلعههاى مستحكم و ولاياتى است كه حلب و انطاكيه به آنها محيط است و بيشترش در كوهستان واقع شده و بسا كه ثغور مصيصه و طرسوس را هم جزء آن به حساب آورند ، اما حلب از عواصم نيست و يزيد شهر آنها را منبج قرار داد ( مراصد الاطلاع ) عواصم نام ناحيتى است و قصبهء آن را انطاكيه گويند . بعد از دمشق هيچ جايى خوشتر از آن نيست . بارهاى از سنگ دارد . . . ( مسالك و ممالك ص 64 ) سابقا اشاره شد كه ثغور و عواصم در اين كتاب افتاده است ( ر . ك . ص 102 )
( 2 ) بر وزن مسجد .
( 3 ) سورهء فرقان ، آيهء 38 ، سورهء ق ، آيهء 12 .