دو شهر باندازهء يك ميل راه است و سلمان فارسى و حذيفة بن يمان در همين شهر منزل داشتند و قبر هر دو در آنجا است و پس از اين دو شهر ، شهرى است بنام « روميه » « 1 » كه گفته مىشود روميان چون بر پارسيان غلبه يافتند آن را بنا كردند و امير المؤمنين منصور هنگامى كه ابو مسلم را كشت همانجا بود و ميان اين سه شهر نزديك دو ميل تا سه ميل راه است . و در طرف غربى دجله شهرى است كه آن را « بهرسير » گويند و سپس « ساباط مدائن » در يكفرسخى بهرسير واقع شده ، پس آنچه در طرف شرقى دجله است از همان دجله مشروب مىشود و آنچه در طرف غربى دجله واقع است ، از فرات ، يعنى از نهرى بنام « نهر ملك » كه از فرات جدا مىشود مشروب مىگردد .
اين شهرها همهاش در سال چهارده گشوده شد و فتح آن بر دست سعد بن ابى وقاص بانجام رسيد ، و از مدائن تا واسط پنج منزل راه است كه اول آنها « دير عاقول » است و آن شهر نهروان ميانه است و قومى از اشراف دهقانان در آن سكونت دارند ، سپس « جرجرايا » « 2 » كه شهر نهروان پائين و ديار اشراف پارسيان از جمله رجاء بن ابى ضحاك و احمد بن خصيب است ، سپس « نعمانيه » كه شهر زاب بالا است و منازل خاندان نوبخت نزديك آن است و در شهر نعمانيه است « دير هزقل » « 3 » كه ديوانگان را آنجا درمان مىكنند ، سپس « جبل » كه شهرى است كهن و آباد ، سپس « مادرايا » « 4 » كه اقامتگاه قديمى اشراف عجم است ، سپس « مبارك » كه نهرى است كهن و پس از نعمانيه از طرف غربى دجله ، قريهء معروف به « نعماباذ » است و آن فرضهاى است كه كشتيهاى دجله از آنجا به نيل منتقل مىشود ، پس « نهر سابس » « 5 » كه در طرف غربى در مقابل مبارك واقع شده چه شهر مبارك در طرف شرقى است و از آنجا بدوطسوج بادرايا و با كسايا مىروند ، سپس « قناطر خيزران » در طرف شرقى ، سپس « فم الصلح » كه منازل حسن بن سهل آنجا است و مأمون در همين جا از حسن بن سهل
هامش
( 1 ) بتخفيف يا .
( 2 ) بفتح هر دو جيم .
( 3 ) بكسر اول و سوم و سكونزا .
( 4 ) در مراصد الاطلاع : ماذرايا بفتح ذال نقطه دار ضبط شده .
( 5 ) يك روز راه بالاى واسط .