« شعب جياد الصغير » « 1 » و « شعب النفر » و « شعب ثور و خيام عنقود » و « شعب يرنى » « 2 » و « شعب على » و « شعب ثنية المدنيين » « 3 » و « شعب حمام » « 4 » .
مسجد الحرام ميان جياد و قعيقعان واقع است و آخر كسى كه مسجد الحرام را بنا كرد و در آن افزود و وسعتش داد تا آنكه كعبه در وسطش قرار گرفت ، مهدى بود در سال صد و شصت و چهار ، پس مساحت مسجد الحرام يكصد و بيست هزار ذراع مربع و درازاى مسجد از « باب بنى جمح » تا « باب بنى هاشم » كه نزد منارهء سبز است چهار صد و چهار ذراع ، و پهناى آن از « باب الندوه » تا « باب الصفا » سيصد و چهار ذراع است . و در مسجد چهار صد و هشتاد و چهار ستون رخام « 5 » است كه در ازاى هر ستونى ده ذراع مىشود و آن را چهار صد و نود و هشت طاق و بيست و سه در است ، و مهدى امير المؤمنين دو منارهء سبزى را كه ميان صفا و مروه است بنا كرد و ميان هر منارهاى با منارهء مقابلش صد و دوازده ذراع است و ميان صفا و مروه هفتصد و پنجاه و چهار ذراع ، و بلندى كعبه بيست و هشت ذراع و از ركن ( حجر ) اسود تا ركن شامى بيست و دو ذراع و از ركن غربى تا ركن يمانى بيست و پنج ذراع و از ركن يمانى تا ركنى كه حجر الاسود در آن است بيست و يك ذراع . آب آشاميدنى اهالى مكه از چاههايى است شور و از كاريزهايى كه ام جعفر دختر جعفر بن امير المؤمنين منصور در خلافت رشيد امير المؤمنين حفر كرد و از محلى كه به آن « مشاس » « 6 » گفته مىشود و تا مكه دوازده ميل فاصله دارد در كاريزهاى قلعى جارى ساخت و شرب اهل مكه و حاجيان از « بركهء ام جعفر » « 7 » است .
هامش
( 1 ) جياد ، لغتى است در اجياد بفتح اول و آن دو كوه است در مكه ، كبير و صغير و نيز دو مجله است در مكه .
( 2 ) يرنى ، بفتح اول و نيز ضم آن و سكون را و الف مقصوره :
واديى است در حجاز كه بسوى نجد جارى مىشود .
( 3 ) درهء گردنهء اهل مدينه
( 4 ) ذات الحمام ، بضم : جايى است ميان مكه و مدينه .
( 5 ) بضم اول بر وزن غلام : نوعى از سنگ است و آن زرد و سفيد و سرخ مىباشد و بهترين آن سفيد است و گويند بغايت صلب و سخت مىباشد و بعضى ديگر گويند بسيار نرم مىشود و گويند عربى است ( برهان قاطع ) .
( 6 ) مشاش ، بضم اول كاريزى است در كوههاى طائف كه به عرفات جارى مىشود و به مكه مىرسد .
( 7 ) بركهء ام جعفر ، بكسر اول : در راه مكه ميان مغيثه و عذيب است .