نيز منزلگاه مزينه است ، و به « سقيا » « 1 » ى بنى غفار كه منازل بنى كنانه باشد ، و به « ابواء » كه منازل « اسلم » است ، و به « جحفه » كه قومى از بنى سليم در آن جاى دارند و « غدير خم » در دو ميلى جحفه از راه منحرف است ، و به « قديد » كه خزاعه منزل دارند ، و به « عسفان » و به « مرّ الظهران » « 2 » كه كنانه منزل دارند ، و به « مكه » .
مكه و مضافات آن
و از مدينه تا مكه دويست و بيست و پنج ميل است و حاجيان در اين منازل و جز اينها از آبخورها فرود مىآيند و برحسب شتاب و كندى در حركت ، مردمى طول مىدهند و مردمى ديگر كوتاه مىكنند ، پس مردم از « ذى طوى » كه پائين مكه است و از « عقبهء اهل مدينه » كه بالاى مكه است و ورود رسول خدا از آنجا بود ، وارد مكه مىشوند ، و مكه ميان كوههايى بزرگ واقع شده و واديهايى است مشتمل بر درههايى .
كوههاى محيط به مكه « ابو قبيس » است ، كوه اعظمى كه خورشيد از آن بر مسجد الحرام مىتابد و « قعيقعان » و « فاضح » و « محصّب » « 3 » و « ثور » نزد « صفا » و « حراء » و « ثبير » « 4 » و « تفّاحه » و « مطابخ » و « فلق » و « حجون » و « سقر » .
درههاى مكه عبارت است از : « شعب حجون » و « شعب دار مال اللّه » و « شعب - البطاطين » و « شعب فلق ابن الزبير » و « شعب ابن عامر » و « شعب الجوف » و « شعب الخوز » « 5 » و « شعب أذاخر » « 6 » و « شعب خط » « 7 » حزامى و « شعب الصفا » و « شعب الرزازين » « 8 » و « شعب الجبيريين » و « شعب الجوف » « 9 » و « شعب الجزارين » « 10 » و « شعب زقاق النار » « 11 » و « شعب جبل تفّاحه » و « شعب حجاج » و « شعب العطارين » ( درهء عطاران ) و « شعب جياد الكبير » و
هامش
( 1 ) بضم اول و الف مقصوره : قريهاى از اعمال فرع .
( 2 ) بفتح ميم و ظا .
( 3 ) بر وزن معظم : همان خيف بنى كنانه است .
( 4 ) بفتح اول ، گفته شده كه ثبيرها چهار ثبير است . اما اينجا مراد همان « ثبير اعرج » است .
( 5 ) بضم اول و سكون ثانى .
( 6 ) اذاخر ، بفتح اول : جايى است در بالاى مكه كه رسول اكرم از آنجا به مكه در آمد و خيمهء خود را همانجا برپا نمود .
( 7 ) خط ، بضم : كوهى است در مكه .
( 8 ) درهء رزازان ، يعنى برنج فروشان .
( 9 ) مكرر است .
( 10 ) درهء جزاران ، يعنى شتر كشان .
( 11 ) زقاق النار ، بضم : مجاور كوه حرا است .