بخش دوم قبله
هر كس بخواهد از بغداد به كوفه و آنگاه به راه حجاز و مدينه و مكه و طائف رهسپار شود از بغداد تا كوفه سى فرسخ و سه منزل است كه اول آنها « قصر ابن هبيره » « 1 » در دوازده فرسخى بغداد است ، و يزيد بن عمر بن هبيرهء فزارى در دوران مروان بن محمد بن مروان آن را بنا كرد و پسر هبيره آن روز از طرف مروان حاكم عراق بود و مىخواست از كوفه دور باشد ، و آن شهرى است آباد و باشكوه كه عاملان و واليان در آن منزل مىكنند و اهالى آن مردمى بهم آميختهاند و آن بر نهرى واقع است كه از فرات جدا مىشود و آن را « صراة » گويند و ميان « قصر ابن هبيره » و فرات اصلى باندازهء دو ميل راه است تا پلى كه روى فرات اصلى است و آن را « جسرسورا » « 2 » گويند ، و از « قصر ابن هبيره » به محلى كه آن را « سوق اسد » « 3 » گويند ، در غرب فرات در ناحيهاى كه به آن « فلوجه » « 4 » گفته مىشود ، و از « سوق اسد » به كوفه روند . مسافتهاى از بغداد تا كوفه در عمارتها و قريههاى بزرگ پيوستهء آبادى است كه مردمى بهم آميخته از عجم و عرب در آنها سكونت دارند و كوفه شهر بزرگ عراق و مصر اعظم و قبة الاسلام و محل هجرت مسلمين است و نخستين شهرى در عراق است كه مسلمين در سال
هامش
( 1 ) همين « قصر ابن هبيره » بود كه سفاح پس از رسيدن بخلافت در آن منزل گزيد و بر بناى آن افزود و « هاشميه » اش ناميد اما چون نام ابن هبيره از آن زايل نشد ، رهايش نمود و شهرى در مقابل آن بنا كرد .
( 2 ) سورا ، بر وزن بشرى ، جايى است از زمين بابل ( معجم البلدان ) . گويم : آن شهرى است زير حله و آن را رودخانهاى است كه به آن نسبت داده مىشود و نيز ناحيهاى است از فرات ( مراصد الاطلاع ) .
( 3 ) « سوق اسد » به اسد بن عبد اللّه قسرى بجلى برادر خالد بن عبد اللّه قسرى منسوب است كه نام وى را مؤلف در شمار واليان خراسان ذكر كرد .
( 4 ) بفتح اول و تشديد لام ضمهدار ، فلوجهء كبرى و فلوجهء صغرى : دو آبادى بزرگ است از سواد بغداد و كوفه نزديك عين التمر .