خبر از دولت بنى عبد الواد از اين طبقهء دوم و ملك و دولت ايشان در تلمسان و بلاد مغرب اوسط و آغاز كار و سرانجام احوال ايشان
در آغاز بحث از طبقه دوم زناته از بنى عبد الواد ياد كرديم و گفتيم كه ايشان فرزندان بادين بن محمد ، برادران توجين و مصاب و زردال و بنى راشد هستند و نسبشان به زحيك بن واسين بن ورشيك بن جانا مىرسد و گفتيم كه حال ايشان پيش از رسيدن به فرمانروايى در آن مواطن كه داشتند چگونه بود . برادرانشان در مصاب و كوه راشد و فيكيك و ملويه مىزيستند و نيز از كشاكشهايشان با بنى مرين كه در نسب هر دو به زحيك بن واسين مىرسند سخن آورديم .
بنى عبد الواد همچنان در آن مواطن خود بودند و برادرانشان بنى راشد و بنى زردال و بنى مصاب در نسب و پيمان ياور آنان بودند و حال آنكه ميان ايشان و بنى توجين در بيشتر اوقات كشمكش و نبرد بود . بنى عبد الواد مدتهاى مديد بر ضواحى مغرب اوسط استيلا داشتند ولى در اوانى كه بنى ومانوا و بنى يلومى بر آن حدود غلبه داشتند متابع ايشان بودند . گويند شيخشان در اين عهد به يوسف بن تكفا معروف بود . چون عبد المؤمن و موحدين به نواحى تلمسان در آمدند و سپاهيانشان تحت فرماندهى شيخ ابو حفص وارد بلاد زناته شدند و - چنان كه گفتيم - ايشان را سركوبى نمودند از آن پس بنى عبد الواد به اطاعت موحدين در آمدند و منشا خدماتى شدند .
بطون و شعوب بنى عبد الواد بسيار است و مشهورترين آنها شش بطن است : بنى ياتكين و بنى وللو و بنى ورصطف و مصوحه و بنى تومرت [ 1 ] و بنى القاسم و بنى القاسم را ايت قاسم مىگويند .
ايت در زبان ايشان حرف اضافه است بيان كنندهء نسبت . بنى القاسم مىپندارند از فرزندان قاسم بن ادريساند و گاه در باب اين قاسم مىگويند كه او پسر محمد بن ادريس يا پسر محمد بن عبد اللّه يا پسر محمد بن القاسم است و اينان همه از اعقاب ادريساند اين پندار ايشان است و مستند به سندى نيست تنها بنى القاسم بر آن اتفاق دارند . زيرا باديه از شناخت اين گونه انساب به دور است .
و خدا به صحت آن آگاهتر است .
يغمراسن بن زيان پدر پادشاهانشان در اين عهد چون شنيد كه نسبشان را تا ادريس فرا بردند با همان لهجهء خاص خود عبارتى گفت كه معنىاش اين است : اگر اين سخن درست باشد ما را در نزد خداوند سود دهد اما دنيا را : به نيروى شمشير به دست آوردهايم . همواره رياست بنى عبد الواد در بنى القاسم بود . زيرا به شوكت افزون و به افراد نيرومندتر بودند .
هامش
[ ( 1 ) ] در نسخهB: يومرت .