بخشيدم . پس از آنكه به مصر بازگشتم بهاى آن را همراه با رسولى كه از جانب سلطان مصر به آنجا رفته بود براى من فرستاد . سپاس مىگويم خدا را به سبب رها شدنم از مهالك دنيا .
اما تتر آنها هستند كه از بيابان ما وراء النهر آمدند ، از سرزمينهايى كه ميان ما وراء النهر و چين است ، در سال 620 . با پادشاهشان چنگيزخان . چنگيزخان سراسر مشرق را تا عراق عرب از دست سلجوقيان و موالى ايشان بستد و كشور را ميان سه تن از فرزندان خود تقسيم كرد . پسران او جغتاى و تولى و دوشىخان بودند . جغتاى بزرگترين ايشان بود . تركستان و كاشمر و بلاساغون و چاچ و فرغانه و ديگر بلاد ما وراء النهر سهم او شد .
سهم تولى اعمال خراسان و عراق عجم و رى شد تا عراق عرب و بلاد فارس و سيستان و سند .
فرزندان او قبلاى و هلاكو بودند .
و دوشى خان صاحب بلاد قپچاق شد ، از آنجاست سراى و بلاد ترك تا خوارزم . آنان را برادرى ديگر بود به نام او كداى بزرگتر از همه كه خان ناميده مىشد و خان به معنى صاحب تخت است و او به مثابه خليفه است در جهان اسلامى . اوكداى را اعقابى نبود و بعد از او خانيت به قبلاى رسيد . سپس به فرزندان دوشىخان ، صاحبان سراى . فرمانروايى تتر در اين سه دولت ادامه يافت .
هلاكو بغداد و عراق عرب را تا ديار بكر و نهر فرات گرفت . سپس به سوى شام لشكر برد و شام را تصرف كرد و از آنجا بازگشت . پسرانش بارها به شام لشكر بردند و پادشاهان ترك مصر آنان را دفع مىكردند . تا دولت بنى هلاكو در سالهاى 740 منقرض شد . پس از ايشان شيخ حسن نويين و پسرانش به حكومت رسيدند . دولت بنى هلاكو ميان دولتمردانشان تقسيم شد و شرشان از سر ملوك شام و مصر كوتاه شد . در سالهاى 770 تا 780 در ميان بنى جغتاى در ما وراء النهر اميرى به نام تيمور ظهور كرد . مردم او را تمر مىگويند . او سرپرست كودكى بود كه نسبش به جغتاى مىرسيد در پدرانى كه همه پادشاهان بودند . و اين تمر بن طرغاى پسر عم ايشان بود . تيمور با مادر او ازدواج كرد و چنگ بر سراسر ممالك تتر افكند و تا ديار بكر را در تصرف آورد . سپس در بلاد روم و هند به تاخت و تاز پرداخت و سپاهيان او در آن نواحى به كشتار و تاراج پرداختند و دژها و شهرهايش را ويران كردند . شرح اخبار او به دراز كشد . سپس به شام لشكر آورد و كرد آنچه كرد . و للّه غالب على امره . آنگاه رهسپار بلاد خود شد و اخبارى كه پى در پى مىرسد حاكى از آن است كه قصد سمرقند دارد كه پايتخت اوست .
شمار آن قوم به احصاء در نمىآيد . اگر هزار هزار هم تقويم كنى زياد نيست . اگر بر زمين خيمه زنند جاى بسيار گيرند و اگر افواج لشكرش در حركت آيند فضا را تنگ سازند . در حمله و تاراج و كشتار مردم بلاد و مبتلا كردن آنان به انواع عذابها پديدهاى شگفت شگفتانگيزند . امير تيمور از زعماى ملوك و فراعنهء ايشان است . مردم مىگويند اهل علم است . بعضى به تشيع او اعتقاد
تاريخ ابن خلدون ( فارسي ) — صفحة 526
مساهمون: ابن خلدون
ص٥٢٦