خود كاهن بود و جدش بودونچر [ 1 ] نيز مقام كهانت داشت . مىپنداشتند كه بودونچر بدون پدر به دنيا آمد و بر غزها در بيابان غلبه يافت و ملك تتر فرا چنگ آورد و به تسخير ملك خوارزم رفت .
پادشاه خوارزم در اين ايام علاء الدين خوارزمشاه بود . اسلاف او از موالى طغرلبك بودند . چنگيز بر او غلبه يافت ، سلطان خوارزمشاه بگريخت و چنگيز تا درياى طبرستان از پى او برفت . خوارزمشاه به جزيرهاى در آن دريا پناه برد و بيمار شد و بمرد و در آنجا به خاك سپردندش . چنگيز به مازندران از بلاد طبرستان باز گرديد و در آنجا درنگ كرد . و سپاه مغول را به اطراف فرستاد تا بر همهء متصرفات غزها استيلا يافت .
چنگيز پسر خود تولى را فرمانروايى خراسان داد و پسر ديگر خود دوشىخان ( جوجى ) را به سراى و بلاد ترك امارت داد و پسر سوم خود جغاتاى را به امارت ترك در ما وراء النهر ، يعنى كاشغر و تركستان برگزيد . چون پسرش تولى بمرد ، دو پسر از او بر جاى ماند يكى قبلاى و يكى هلاكو سپس قبلاى نيز بمرد و هلاكو باستقلال فرمانرواى خراسان گرديد . ميان او و بركه پسر دوشىخان بر سر خانيت فتنه و منازعه افتاد . اين جنگ به درازا كشيد . ولى عاقبت دست از جنگ بداشتند و هلاكو روى به اصفهان و فارس نهاد . سپس آهنگ خلفاى بغداد و تصرف عراق عرب نمود و بر آن نواحى مستولى شد و بغداد را مغلوب خود ساخت و خليفهء عباسى المستعصم باللّه آخرين بنى عباس را بكشت و در بغداد تاراج و كشتار بسيار شد . هلاكو در اين هنگام بر دين بتپرستى بود . پس به شام لشكر برد و شهرها بگرفت تا به قدس رسيد . پادشاهان مصر در اين ايام موالى بنى ايوب بودند . اينان از بركه صاحب سراى يارى خواستند . بركه لشكر به خراسان آورد تا مانع پيشروى هلاكو به شام و مصر شود . چون خبر به هلاكو رسيد خشمناك به عراق باز گرديد ، سپس به خراسان رفت براى دفع بركه . جنگ ميان آن دو تا سال 663 كه هلاكو بمرد ادامه داشت .
امراى مصر ، از موالى بنى ايوب لشكر بيرون آوردند . بزرگ ايشان قطز بود كه سمت پادشاهيشان داشت . قطز بر شهرهاى شام كه هلاكو از بنى ايوب گرفته بود مستولى گرديد و شام را ضميمهء مملكت خود يعنى مصر نمود . پسر هلاكو آباقا خان را خداوند به اسلام راهبرى كرد . او نيز چون پسر عمش بركه كه از فرزندان دوشى خان و فرمانرواى سراى بود ، اسلام آورد . بركه كه از فرزندان دوشى خان و فرمانرواى سراى بود ، اسلام آورد . بركه بر دست مريدى از اصحاب شمس الدين كبرى اسلام آورده بود . بركه و آباقا هر دو بر اسلام توافق كردند . سپس بنى جغتاى در ما وراء النهر به اسلام گرويدند . ممالك اسلامى در دست فرزندان چنگيزخان مغول قرار گرفت و تنها مغرب و اندلس و مصر و حجاز از قلمرو ايشان بيرون بود . چنان شدند كه گويى جانشينان سلجوقيان و غزها
هامش
[ ( 1 ) ] العبر ، ج 4 . ص 759