پرورش من و مشايخ و سرگذشت من
من در تونس ، در آغاز ماه رمضان سال 732 زاده شدهام پدرم كه خدايش بيامرزاد - تربيت مرا به عهده گرفت . چون خواندن آموختم ، قرآن عظيم را نزد استاد مكتب ، ابو عبد اللّه محمد بن سعد بن برّال الانصارى از بر كردم . ابو عبد اللّه اصلا از مهاجران اندلس بود و از اعمال بلنسيه و در آنجا در نزد مشايخ بلنسيه و اعمال آن درس خوانده بود . در علم قرآن استادى بزرگ بود و كس به پاى او نمىرسيد از مشايخ او در علم قراآت سبع ابو العباس احمد بن محمد البطرنى بود . مشايخ ابو العباس و اساتيد او در اين علم مشهورند چون قرآن كريم را از بر كردم آنگاه قراآت سبع را كه مشهورند به افراد و به جمع در بيست و يك بار كه قرآن را ختم كردم در نزد او فرا گرفتم . سپس يك بار سراسر قرآن را به دو گونهء جمع ميان تمام قراآت خواندم . آنگاه قرآن را به دو روايت يعقوب بن اسحاق بن زيد بصرى ختم كردم . سپس قصيدهء لاميهء شاطبى را در قراآت و قصيدهء رائيهء او را در رسم نزد او خواندم . استادم آن دو قصيده را از استاد خود ابو العباس البطرنى و ديگر شيوخ خود نقل مىكرد . پس كتاب التقصى لأحاديث الموطأ را كه ابن عبد البر به شيوهء كتاب ديگر خود التمهيد على الموطأ ساخته و منحصرا همه احاديث است ، نزد او خواندن گرفتم . گذشته از اينها كتب بسيارى چون التسهيل ابن مالك و مختصر ابن حاجب را در فقه نزد او آموختم ولى آن دو را از برنكردم . در خلال اين احوال از پدرم صناعت زبان عربى فرا مىگرفتم . در اين صناعت جز پدر ، مرا در تونس استادان ديگرى بود چون شيخ ابو عبد اللّه بن العربى الحصايرى كه در نحو سر آمد همگان بود و بر كتاب التسهيل شرحى مفصل نگاشته است . ديگر ابو عبد اللّه محمد بن شواش الزرزالى و نيز ابو العباس احمد بن القصار كه در صناعت نحو ممتاز بود و شرح قصيدهء مشهور برده در مدح جناب نبوى از اوست . اين استاد امروز زنده است و در تونس است .
ديگر از استادان من در ادب عرب پيشواى اديبان تونس ابو عبد اللّه محمد بن بحر بود . مدتى به مجلس درس او مىرفتم الحق در علوم لسانى دريايى دامان بود . اين استاد مرا به از بر كردن شعر اشارت فرمود و من كتاب اشعار سته را و حماسهء اعلم شنتمرى و شعر حبيب بن اوس ابو تمام و مقاديرى از اشعار متنبى و اشعار كتاب اغانى را از بر كردم . آنگاه در تونس به مجلس امام المحدثين شمس الدين ابو عبد اللّه محمد بن جابر بن سلطان القيسى الوادياشى صاحب كتاب الرحلتين در آمدم و كتاب مسلم بن الحجاج جز اندكى از كتاب الصيد را از او سماع كردم . همچنين كتاب الموطأ را از آغاز تا انجام و بخشى از امهات خمس را نزد او خواندم استادم مرا اجازهء روايت و تدريس بسيارى از كتب زبان و عربى و فقه داد و اجارهء عام ارزانى داشت و مرا از مشايخ خود كه در برنامهء او ذكر شده بود خبر داد . مشهورترين ايشان در تونس قاضى جماعت ابو العباس احمد بن الغماز