قوت افزون بود . اينان نيز كمر همت بر ميان زدند و بىنصيب نماندند . بنى يفرن را در مغرب و افريقيه به دست صاحب الحمار سپس به دست يعلى بن محمد و پسرانش دولتى بزرگ به وجود آمد .
آنگاه مغراوه به دست بنى خزر صاحب دولتى ديگر شدند و با بنى يفرن و صنهاجه به كشاكش پرداختند . سپس اين نسل منقرض شد و فرمانروايى مغرب به دست نسلى ديگر از زناته افتاد ، چون بنى مرين در مغرب اقصى و بنى عبد الواد در مغرب اوسط . در اين فرمانروايى بنى توجين و بقايايى از مغراوه چنان كه بشرح بيان خواهيم داشت - با آنان شريك بودند و ما اخبار جنگلها و تيرههاى مختلف آنها را بدان روش كه در تاريخ بربر پيش گرفتهايم گرد مىآوريم . و اللّه المعين . سبحانه .
لا رب سواه و لا معبود الا اياه .
طبقهء اول از زناته و از بنى يفرن و انساب ايشان و شعوبشان آغاز مىكنيم و بيان دولتهايشان در افريقيه و مغرب
بنى يفرن از شعوب زناتهاند و پهناورترين بطون ايشان ، نسب آنان در نزد نسبشناسان زناته چنين است : ايفرى بن يصليتن بن مسرا بن زاكيا بن ورسيك بن اديدت بن جانا . برادران اوست مغراوه و بنى يرنيان و بنى واسين و همه فرزندان يصليتناند و ايفرى در لغت بربر به معنى فار [ 1 ] است . بعضى از نسبشناسان گويند كه ايفرى فرزند ونتيز [ 2 ] بن جانا بوده و برادرانش مغراو و غمرت و وجديجناند . بعضى گويند : ايفرى بن مرة بن ورسيف بن جانا ، و بعضى گويند او فرزند صلبى جاناست و درست همان است كه ما از ابو محمد ابن حزم نقل كرديم .
اما شعوب ايشان بسيار است . مشهورترينشان بنى وار كوا و مرنجيصهاند . بنى يفرن در زمان فتح اسلامى بزرگترين قبايل زناته و به نيرو و شوكت از همه بيش بودند . آنان را در افريقيه و كوه اوراس و مغرب اوسط بطون و شعوب بسيار بود . چون فتح در رسيد افريقيه و بربرهاى ساكن آن مغلوب لشكر خدا ، مسلمانان عرب شدند و در برابر قدرت ايشان سر فرود آوردند و اسلام را پذيرفتند و اسلامشان نيكو شد . چون كيش خوارج در ميان عربها شايع شد و در مشرق خلفا آن را سركوب ساختند ، خوارج به جايهاى دور دست روى نهادند ، از جمله به ميان بربرها آمدند و رؤساى بربر به آنان گرويدند و بنابر اختلاف رؤساى خوارج ايشان نيز هر يك مذهبى را پذيرفتند چون اباضيه و صفريه و غير ايشان - و ما در باب مخصوص به خوارج آورديم - بنى يفرن نيز به خوارج گرديدند و براى نشر كيش خارجى جنگها كردند . نخستين كسى كه در اين راه قيام كرد ابو قره از مردم مغرب اوسط بود . سپس بعد از او ابو يزيد صاحب الحمار و قوم او بنى واركوا و مرنجيصه بود .
هامش
[ ( 1 ) ] در بعضى از نسخ : الغار
. [ ( 2 ) ] ياونتيص .