هلاكت پدرش بكشت . موسى بن محمد بن عبد القوى قريب به دو سال در دولت بنى توجين زندگى كرد .
ساكنان مرات را از همه اهل وطنش به شوكت و قوت بيش بودند . موسى بن محمد را در سر هواى آن افتاد كه مشايخ قوم را بكشد و خود را از زير بار امر و نهى ايشان رها سازد . پس عزم خود جزم كرد . آنان نيز از اين خيال آگاه شدند و همه دل بر مرگ نهاده بر او شوريدند . موسى بن محمد با آنان به جنگ پرداخت . سپس در حالى كه زخمهاى سخت برداشته بود بگريخت . آنان او را تا پرتگاهى كه در دژ بود تعقيب كردند . از آنجا فرو افتاد و بمرد . بعد از او عمر فرزند برادرش اسماعيل بن محمد چهار سال فرمان راند فرزندان عمش زيان بن محمد بر او غدر كرده كشتندش و برادر بزرگتر ايشان ابراهيم بن زيان بن حكومت رسيد . مردى نيك سيرت بود گويند بعد از محمد كسى همانند او بر آنان حكومت نكرده بود . در خلال اين احوال بنى عبد الواد بر آنان سخت گرفتند و پس از مرگ پدرشان محمد عثمان بن يغمراسن همواره بر آنان فشار مىآورد . عاقبت در سال 686 بر سرشان لشكر كشيد و در كوه وانشريش آنان را به محاصره انداخت و در مساكن و اوطانشان غارت و كشتار كرده و غلاتشان به مازونه حمل كرد و اين به هنگامى بود كه آنجا را از مغراوه گرفته بود .
سپس به دژ تافر كنيت رفت و آنجا را با همدستى سردارى كه در آنجا بود به نام غالب الخصى و غلام سيد الناس بن محمد بود بستد و به تلمسان باز گرديد . آنگاه بر سر فرزندان سلامه به قلعهء تاوغزوت رفت و آنان بارها در برابر او مقاومت كردند . سپس دست اطاعت دادند و از بنى محمد بن عبد القوى جدا شدند و عهد آنان بگسستند و به زير فرمان عثمان بن يغمراسن در آمدند . و به دست بنى يدللتن باج و خراج پرداختند . عثمان بن يغمراسن شيوهء فتنهانگيزى در ميان قبايل بنى توجين پيش گرفته بود و آنان را بر ضد اميرشان ابراهيم بن زيان بر مىانگيخت . پس زكدان بن اعجمى شيخ بنى مادون بر او غدر كرد او را و در يكى از غزواتش در بطحاء پس از هفت ماه فرمانروايى بكشت .
پس از او موسى بن زرارة بن محمد بن عبد القوى به حكومت رسيد . بنى تيغرين با او بيعت كردند و ديگر بنى توجين نزد او آمد و شد گرفتند و كمتر از يك سال فرمان راند . عثمان بن يغمراسن در خلال اين احوال از بنى توجين دلجويى مىكرد تا آنگاه كه به كوه وانشريش آمد و آنجا را تصرف نموده موسى بن زراره از برابر او به نواحى مديه گريخت و به هنگام فرار كشته شد .
سپس عثمان بن يغمراسن در سال 688 به سوى مديه راند و آنجا را به دستيارى لمديه از قبايل صنهاجه بستد . ايشان به فرزندان عزيز غدر و خيانت كردند و سبب پيروزى او شدند . ولى پس از هفت ماه بر او عصيان كردند و بر تخت فرمان فرزندان عزيز در آمدند و با عثمان بن يوسف به
تاريخ ابن خلدون ( فارسي ) — صفحة 177
مساهمون: ابن خلدون
ص١٧٧