رفت و به تلمسان فرود آمد . تلمسان در لغت زناته مركب است از دو كلمه تلم و سين [ 1 ] و معنى آن خشكى و درياست .
چون ادريس بزرگ پسر عبد اللّه بن الحسن به مغرب اقصى گريخت و بر آن مستولى شد در سال 174 رهسپار مغرب اوسط گرديد . محمد بن خزر بن صولات امير زناته و تلمسان از او استقبال كرد و به اطاعت او در آمد . و قبايل مغراوه و بنى يفرن را به سوى او خواند . و بر تلمسان پيروزش گردانيد . ادريس مسجد تلمسان را پى افكند و منبر آن بساخت و روزى چند در آنجا بماند . سپس به مغرب باز گرديد . برادرش سليمان بن عبد اللّه از پى او از مشرق برسيد . او نيز به شهر در آمد و زمام امور آن به دست گرفت . چون ادريس هلاك شد كارشان روى به ضعف نهاد . چون با پسرش ادريس بن ادريس بيعت شد بربرهاى مغرب بر او گرد آمدند . او در سال 197 به تلمسان رفت .
مسجدش را از نو بساخت و منبرش را تعمير كرد و سه سال در آنجا درنگ كرد و بلاد زناته را درنورديد و همه را به اطاعت خويش آورد . آنگاه فرمانروايى آن را به فرزندان محمد فرزند عمش سليمان واگذاشت . چون ادريس دوم هلاك شد فرزندانش به اشارت مادرش كنزه اعمال مغرب اقصى و اوسط را ميان خود تقسيم كردند . تلمسان در سهم عيسى بن ادريس بن محمد بن سليمان قرار گرفت و اعمال آن سهم فرزندان محمد بن سليمان شد . چون دولت ادارسه در مغرب منقرض شد و امر مغرب به دست موسى بن ابى العافيه افتاد در سال 319 به تلمسان رفت و بر امير تلمسان در آن عهد حسن بن ابى العيش بن ادريس بن محمد بن سليمان غلبه يافت : حسن از او به مليله گريخت و در آنجا دژى در ناحيهء نكور براى خود بنا كرد و مدتى شهر را در محاصره گرفت سپس چنان مصالحه شد كه آن دژ از آن دو باشد .
چون شيعيان ( فاطميان ) بر مغرب اوسط غلبه يافتند اعقاب محمد بن سليمان را از اعمال تلمسان بيرون راندند و آنان به دعوت بنى اميهء اندلس روى آوردند . و از دريا گذشته به نزد ايشان رفتند و يعلى بن محمد اليفرنى بر بلاد زناته و مغرب اوسط غلبه يافت عبد الرحمان الناصر اموى در سال 340 فرمان امارت مغرب اوسط و تلمسان را به نام او صادر كرد . چون يعلى بمرد امور زناته بعد از او بر عهدهء محمد بن الخير بن محمد بن خزر كه از داعيان حكم المستنصر بود قرار گرفت و محمد در سال 360 تلمسان را تصرف كرد . و در جنگهاى صنهاجه به قتل رسيد صنهاجه بر آن بلاد غلبه يافتند و به سوى مغرب اقصى راندند و تلمسان در قلمرو صنهاجه در آمد . دولتشان منقسم شد و دچار افتراق شدند . امارت زناته و ولايت مغرب را زيرى بن عطيه در تصرف گرفت المنصور محمد بن ابى عامر او را از مغرب براند پس به بلاد صنهاجه شد و از آنجا لشكر به مغرب كشيد و شهرها و دژهايى چند
هامش
[ ( 1 ) ] در نسخهB: تلم سين و درC: تتم سين .