و بد و مؤمن و فاجر و وفاء بعهد و وعده ، و صرف نعمتهاى خدا در آن مواردى كه براى آن آفريده شده و سجده هنگام تلاوت عزائم و استماع آن و بلكه سماع آن نيز ، همهء اينها از واجبات عينى است ، و اما واجبات كفائى مثل جهاد و امر بمعروف و نهى از منكر و فتوا و قضاء در صورت نياز جامعه به اينها و وسيلهء نجات كسى را كه مشرف به هلاكت است فراهم نمودن و كسى را كه فرياد رسى مىطلبد در صورت قدرت پاسخ گفتن ، و اطعام گرسنگان بر آن كس كه توانائى دارد در صورتى كه صدقات واجبه آن را كفايت نكند و تحمل شهادات در صورت عدم تعين آن بر او ، و الا كه در اين صورت واجب عينى خواهد بود ، همچنين تجهيز مردگان و غسل و دفن ، و ساير ولايتهاى ديگر ، و ابقاء ضروريات بقاء براى نوع ، مىباشد .
سپس در طاعات قلبى تأمل كند كه آن نيز يا عينى است و يا كفائى ، از جمله واجبات عينى قلبى ، معرفت عقايد حقه واجبه و لو بطور اجمال و معرفت احكام شرعى و لو به تقليد از مجتهدى در هنگام عمل و معرفت اخلاق و آفات اعمال و توبه و شكر و صبر و خوف و رجاء و نيت و اخلاص و غير اينها از اعمال قلبى كه بر هر مكلف واجب است .
و از جمله واجبات كفائى قلبى ، معرفت و آشنائى به علم كلام براى پديد آورندگان بدعت در دين و معرفت احكام شرعى زيادتر از آنچه بر هر كس واجب عينى است .
سپس به تفكر دربارهء معاصى و گناهان بپردازد زيرا گناهان بر چند قسم است يك قسم گناهانى است كه در اصل شرع حرام گشته مثل شرب خمر و زنا ، و يك قسم به قصد و نيت است مثل خوردن بخاطر فربه شدن
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 84
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٨٤