باشد و بفهمد اين ماجرا به سلطان رسيده و سلطان او را براى عقوبت احضار نمايد ، چنين كسى حالش چگونه خواهد بود ؟ مدام در فكر اين است كه سلطان بر سر او چه خواهد آورد و چه مجازاتى در انتظار او است و چگونه چنين كسى دائما در غم و اندوه است و خود را ملامت مىكند و هر گاه صحنهء مجازات را بخاطر آورد كه سلطان به جلادان دستور دهد كه او را بگيرند و زبانش را از كام بيرون كشند چگونه حزن و اندوهش افزون مىشود ، و عقوبتى در عالم نيست مگر اينكه او براى خود آن را آماده ميبيند و از تصور آن درد ميكشد و متألم مىشود حتى گاه ديده شده كه شخص جانى از شدت ترس قبل از تحمل عقوبت تلف شده و يا اينكه ديوانه شده است ، و لذا است كه گفتهاند فكر كامل صحيح گاه مىشود كه از خود آنچه كه انسان دربارهء آن مىانديشد در قلب اثر بيشترى دارد .
و خلاصه هر گاه انسان در عظمت و بزرگى امر آخرت بينديشد و لذات بهشت با انواع و اقسام آن و بهجت و سرور و كرامتش را تصور كند ، و از آن طرف حسرت محروم شدن از اينها ، و الم و درد و رنج عذاب آخرت و وقوع آن را بر نفس خود در نظر آورد همين تفكر و انديشيدن لا محاله اثرى بجاى ميگذارد كه آن اثر در تكميل توبه اش مؤثر خواهد بود و براى كسانى كه در ابتداى راه هستند فكر دربارهء مرگ و شدت و سكرات آن و ناراحتى و حرارت و درد و رنج هنگام مفارقت روح از بدن ، و حسرت آدمى در آن حال و جدائى او از جميع آنچه كه به آنها دل بسته و همهء كسانى كه با آنها انس گرفته و وحشت و تاريكى قبر و غربت آدمى در گور بسيار مؤثر است شاعر عرب ميگويد :
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 79
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٧٩