اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 65

توبه از اضطراب نيز بيان فرمود ، و بنابر آنچه در روايت رسيده ( 1 ) رسول بزرگوار اسلام صلَّى اللَّه عليه و آله هر روزى بدون اينكه گناهى مرتكب شده باشد صد مرتبه استغفار مىفرمود . و تو اگر در معناى توبه و چگونگى آفرينش بندگان و ترقى آنها تأمل كنى علت احتياج و نياز همگان را بتوبه در خواهى يافت زيرا توبه عبارت از رجوع و بازگشت از حال پستتر و پائينتر به مرتبه عالىتر و برتر از آن است ، و در عالم وجود جز ذات ذو الجلال كه غنى بالذات است موجودى يافت نمىشود كه از هر جهت كامل بوده و نيازى بترقى و تكامل نداشته باشد و اين است كه معناى نياز همگان را به توبه تصحيح مىكند . از طرف ديگر عقلى كه كمال انسان و اطاعت پروردگار بدان بستگى دارد پس از كمال قوهء شهوت و غضب و ساير اخلاق مذمومه در وجود آدمى ، كامل مىشود ، همچنين انسان ابتدا جاهل است و پس از جهل است كه به علم دست مىيابد و معلوم است كه جهل و ساير صفات مذمومه اسباب معصيت و بلكه خود از جملهء معاصى است كه توبهء از آنها واجب است و عقل پس از سن هفت سالگى است كه در وجود آدمى به كار مىافتد و اصل عقل از اوان بلوغ است كه به عرصهء