توبه ، ابتدا سه چيز را شرط مىداند : بزرگ شمردن گناه ، و اتهام توبه ، و عذر خواهى از مردم .
و مراد از اول همان است كه امام صادق عليه السّلام فرمود : و گناه خود را كوچك نشمارد ، و مراد از دومى همان است كه فرمود : و از خدا بخواهد كه او را بر وفاء به توبه اش موفق بدارد ، و مراد از سوم همان است كه فرمود : و مظلمه اى اگر به گردن دارد رد كند .
و در بيان سرائر توبه گويد تميز تقيه از عزت و نسيان و فراموشى جنايت و توبهء از توبه .
من مىگويم مراد از اولى خالص ساختن توبه از رياء و مراد از دومى اينست كه پس از توبه آن چنان به ذكر و ياد خدا مشغول باشد كه حتى گناهش را و توبهء از گناهش را فراموش كند و اين گر چه حال و مقامى و الا است ولى داخل در توبه نيست و مراد از جملهء سومى ظاهرا توبه از آن توبهء اولى است بخاطر نقص آن ، و يا توبه از توبه اى است كه پنداشته بحول و قوهء خود بوده است و هر دو وجه نيكو است ولى آوردن اين پس از آن جملهء دوم خالى از ابهام نيست .
و در مرتبهء سوم نيز سه مطلب را ذكر مىكند :
اول اينكه بين گناهى كه انجام داده اى و قضاء الهى بنگرى تا مراد ذات اقدس حق را از اينكه تو را بر انجام آن گناه مهلت داد دريابى ،
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 60
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٦٠