و منشأ اين حركاتى كه در قلب اثر مىگذارد همان صفات قلبى از قبيل مراتب معرفت ، و علم ، و كفر ، و جهل ، و امثال آن مىباشد كه اين صفات قلبى لازمهء اوصاف ذاتى او ، و اين حركات مقتضاى آنها است ، بعبارت ديگر منشأ اين حركات ، صفاتى است كه مقتضاى ذات انسان هست ، و در هنگام ايجاد ماهيت او در خارج ، به حكم آن حكيم متعال براى او معين شده است ، چرا كه هر ماهيتى به زبان حال از آن جواد و بخشندهء حكيم ميخواهد كه آنچه را كه با صفات او مناسبت دارد به او ببخشد و سؤالى كه با زبان حال باشد هيچگاه رد نمىشود و اين صفات ذاتى ، صفات ديگرى را اقتضا مىكند كه آن صفات ديگر در اعمال و رفتار جوارح و اعضاء آدمى همچنين در تقلب قلب او مؤثر است ، و تأثير آن يا به اثرات روحى نورانى است يا ظلمانى طبيعى و هر عملى كه از انسان سر بزند به حكم آن حكيم متعال بواسطهء ارادهء خود انسان است و اين صفات ذاتى او است كه در ارادهء او مؤثر است ، و اين اوصاف و صفات همان است كه انيت و ماهيت او از خداوند بخشندهء حكيم مسئلت نموده است ، بعبارت ديگر هر كس باقتضاء ماهيت خود از خدا ميخواهد كه توفيق سلوك و رفتن در راه خير و سعادت و بهشت ، و يا گام نهادن در راه شقاوت و آتش و دورى از خدا را به او ببخشد ، و اين يكى از وجوه فرمايش معصومين عليهم السّلام است كه : لا جبر و لا تفويض بل امر بين الامرين .
نه جبر است و نه تفويض و واگذاشتن ، بلكه بين اين دو امر است ، همچنين علت اينكه ما خير و خوبى را به خدا نسبت مىدهيم و شر و بدى را ببنده در حالى كه خالق هر دو خدا است معلوم گشت .
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 401
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٤٠١