حصول تقرب به خدا ناقص و كند باشد راه دور تر ، و فاصله اش از صراط مستقيم بيشتر خواهد بود . و حكمت الهى بر اين قرار گرفته كه هر عملى كه از انسان سر مىزند ، و در قرب به خدا و بعد از او در دل اثرى مىگذارد براى آن تأثيرى در توفيق و خذلان قرار داده است .
بيان مطلب اينكه ، عمل خير قلب را آماده و مستعد براى انجام اعمال خير ديگرى مىكند و اين حالت را « توفيق » مىگويند ، و عمل شر قلب را مستعد و آماده براى انجام كارهاى شر ديگر مىسازد و زمينهء انجام گناه ديگرى را فراهم مىنمايد و اين حالت را « خذلان » ناميدهاند ، و هر گاه كه توفيق رفيق انسان شد ملائكه اى كه بر انسان گمارده شدهاند كه نيكىها را به او الهام كنند بر شياطينى كه در صدد وسوسه و از راه بدر كردن او هستند غلبه ميكنند و اگر بر اثر كارهاى ناپسند ، انسان دچار « خذلان » شد آن شياطين بر ملائكه غالب مىآيند .
و اينكه گفته شد قلب مؤمن بين دو انگشت خداوند رحمان است اشاره به همين معنا است كه قلب پيوسته بر طبق اثرات اعمال گذشته اش در تقلب و زير و رو شدن است ، و از اين تقلبات ، سير و حركت انسان بسوى بهشت و يا دوزخ حاصل مىشود ، پس آنچه كه در سير و حركت است همان روح انسان است و سير و حركت او ، همان حركات نفسانى او است كه گاه بسوى خير در حركت است و گاه بجانب شر و بدى ميل مىكند ، و آدمى در اين سير و حركت ، گاه قدم بر سر هواهاى نفسانى خود مىگذارد و گاه سر بقدم آنها ، و حاصل اين سير يا اوصاف روحانى است ، و يا طبيعى ، و اثرى كه از آن بر جاى ميماند يا قرب به خداوند ، و يا دورى از او است .
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 400
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٤٠٠