حالتى كه مقتضاى استعانت است براى او پيدا مىشود ، و لسان حالش قبل از لسان قال در مقام يارى طلبيدن و كمك خواستن بر مىآيد ، و هر چه اعتقاد بنده به اين مطالب كاملتر شود حال استعانت او كاملتر خواهد شد و هر گاه كه استعانت كامل گشت يارى حق تعالى و اجابت دعايش نصيب او خواهد شد ، بعنوان مثال هر گاه كه براى بنده معلوم شد كه او هم از حيث ذات ، و هم از حيث وجود ، و صفت و فعل فقير و بىچيز و از جميع وجوه و در جميع اوقات و احوال نيازمند است و خود را در هر آنى از آنات و از جميع جهات محتاج ، و بلكه سراسر احتياج ديد بگونه اى كه ايجاد او در لحظهء گذشته كفايت وجودش را در حال نميكند ، و در وجود فعليش نياز بايجاد جديدى دارد چنان كه در جاى خود اين مطلب محقق شده است كه هر چه در عالم كون و هستى است در هر آن و هر لحظه اى نياز به علت محدثه اى دارد ، همچنين در وجود صفاتش نيز در هر آنى نيازمند بفيض جديد و ايجاد نوى هست ، و خلاصه خود را و صفات خود و جميع آنچه را كه نيازمند و محتاج به آن است از جميع وجوه حيثيات فقير ، و نيازمند به پروردگار خود ديد ، از طرف ديگر پروردگارش را غنى مطلق ، و از جميع وجوه بىنياز دانست ، و هر نعمتى را كه بدان متنعم است از او دانست ، نعمتهاى بىشمارى كه نه علم كسى مىتواند بدان احاطه پيدا كند و نه كسى قادر بر شمارش آن مىباشد ، و چه بسيار نعمتهائى كه قبل از اينكه او قدم بعرصهء هستى گذارد ذات اقدس حق بر او ارزانى داشته و چه بسيار نعمتهائى كه بر او ارزانى داشته و او از آنها غافل است ، و به اين حقيقت توجه داشت كه وجودش بايجاد او بوده ، و زندگيش نتيجهء احياء او است و از رزق
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 393
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٣٩٣